Τα τσιφλίκια στα Τρίκαλα & τη Θεσσαλία και πως δημιουργήθηκαν

Δείτε και άλλα θέματα στην ενότητα:
Τα τσιφλίκια στα Τρίκαλα & τη Θεσσαλία και πως δημιουργήθηκαν
Από τους Τούρκους κατακτητές στον Χρηστάκη Ζωγράφο και τους "επιστάτες" του...

Του Ν. Γιαννούλη

Η ιστορία της Θεσσαλίας από τα πανάρχαια χρόνια με τους πενίστες και τους ταγούς, είναι - όπως σωστά ειπώθηκε - κυρίως ιστορία του αγροτικού ζητήματος.



ΠΡΟΛΟΓΟΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Όλοι οι ξένοι κατακτητές, που πέρασαν από πάνω της μα και οι ντόπιοι φτουδάρχες όλων των ποιών και αποχρώσεων, σ' αυτήν κατάφευγαν, για τον γεωργικό της πλούτο.  Και φυσικά όλους αυτούς τους έθρεψε (1) η θεσσαλική μάνα-γη.
(1) Βλ. περισσότερα: Δ.Κ. Τσοποτού, «Γη και γεωργοί της θεσσαλίας κατά την Τουρκοκρατίαν», Βόλος 1912.

Με το αίμα των παιδιών της...

Γνωστά είναι σε όλους μας τα παλιά τσιφλίκια με τους τσιφλικάδες, που το νεώτερο κράτος, ύστερα από την προσάρτηση της Θεσσαλίας, κληρονόμησε από την εποχή της τουρκοκρατίας μα γνωστοί είναι επίσης και οι αγώνες των αγροτών μας, για να μπορέσουν να γίνουν αυτοί κύριοι στη γη τους, που τους ανήκε διώχνοντας τους διάφορους άρπαγες.


Μια άποψη για το πως δημιουργήθηκαν από τα τσιφλίκια στη Θεσσαλία, είναι και η παρακάτω όπως φαίνεται και από την σχετική αγόρευση (2) στην Ελληνική Βουλή του τότε βουλευτή Τρικάλων Ν. Ταρμπάζη, στις 5 Φεβρουαρίου Ι883.
(2) Βλ. «Εφημερίδα των συζητήσεων της Βουλής». της 29-11-1882.


Σύμφωνα, λοιπόν, μ' αυτή την αγόρευση που μοιαζει περισσότερο με ιστορική πραγματεία παρά με πολιτική ομιλία στη Βουλή, οι κάτοικοι της Θεσσαλίας, που υποδουλώθηκαν από τους Τούρκους διατήρησαν, μαζί με τη θρησκεία, και την ιδιοκτησία τους άθικτη και ασπρόβλητη, μια που προσχώρησαν στους Τούρκους χωρίς αντίσταση.

Κι έτσι στην αρχή κανένα, σχεδόν, θεσσαλικό χωριό δεν ανήκε σε τσιφλικάδες Τούρκους ή άλλους.

Όλα δηλαδή τα χωράφια των θεσσαλικών χωριών, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, ανήκαν στους ντόπιους Θεσσαλούς. Κανενας, όσο φτωχός και αν ήταν, δεν μπορούσε να μην έχει το σπίτι του στο χωριό του και μερικά χωραφάκια, που τα καλλιεργούσε για να ζήσει ο ίδιος με την οικογένεια του.

 
Τα μόνα χωριά, που περιήλθαν στα χέρια άλλων και έγιναν πράγματι τσιφλίκια, ήταν εκείνα τα χωριά που οι κάτοικοί τους εξοντώθηκαν καθ' ολοκληρίαν κατά την εισβολή των Τούρκων, γιατί αντιστάθηκαν στον ξένο κατακτητή.


ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ


Έτσι στα ερειπωμένα αυτά χωρά η τότε Τούρκικη κυβέρνηση έφερε και εγκατέστησε 50.000 περίπου Οθωμανούς που τους κουβάλησε από την Μικρασία και ιδίως από την περιοχή του Ικονίου...

Με το πέρασμα όμως του χρόνου, ένεκα των συχνών Θεσσαλικών επαναστάσεων και ένεκα διαφόρων  ασθενειών, ο Τούρκικος αυτός πληθυσμός  αρχισε λίγο-λίγο να αραιώνει, και τα χωράφια που πρώτα είχαν πολλοί περιέρχονταν σιγα-σιγά σε λίγους, οι οποίοι έγιναν έτσι κύριοι ολόκληρων χωριών και απέραντων εκτάσεων, πράγμα που είχε σαν επακόλουθο αυτοί οι λίγοι να γίνουν πολύ πλούσιοι.

Κι από το φόβο το πιό πολύ μη χάσουν αυτόν τον πλούτο τους, αρχισαν να εγκαθίστανται μέσα στις πόλεις.

Έβλεπαν όμως τις απέραντες αυτές εκτάσεις τους να ερημώνονται και να βρίσκονται σε αχρηστία, ένεκα της έλλειψης εργατικών χεριών.

Με κάθε λοιπόν τρόπο και με τη βία προσπάθησαν να αποκτήσουν καλλιεργητές από τους αυτόχθονες, αλλά - με ελάχιστες εξαιρέσεις - δεν μπόρεσαν να το κατορθώσουν, γιατί οι ντόπιοι Θεσσαλοί είχε ο καθένας τα δικά του κτήματα, που τα κληρονόμησαν από τους γονείς τους.

ΕΠΟΙΚΙΣΜΟΣ

Αναγκάστηκαν συνεπώς οι Τούρκοι αυτοί μεγαλοϊδιοκτήτες να φέρουν στη Θεσσαλία από τη Μακεδονία και ιδίως από τη Βουλγαρία μερικές χιλιάδες οικογένειες, που τις εγκατέστησαν στα χωράφια τους με τη συμφωνία: Τούρκοι ιδιοκτήτες να κτίζουν γι' αυτούς σπίτια, να παρέχουν τους "αναγκαιούντας βόας" (3) καθώς και χρήματα άτοκα για τις άλλες ανάγκες οι δε επήλυδες να δίνουν στους αφέντες τους το μισό ή και το τρίτο των καρπών και των αλλων προσόδων κατά την εποχή των αλωνιών.
(3) Βλ. «Εφημερίδα των συζητήσων της Βουλής»- όπου παραπάνω.

Οι μετανάστες όμως αυτοί, για διάκριση από τους αυτόχθονες γεωργούς που είχαν τα δικά τους χωραφια έφεραν πάνω τους το στίγμα της δουλείας, ένα δηλαδή χαρτί πάνω στον τράχηλό τους, που με τούρκικα γράμματα δήλωνε το όνομα του Τούρκου κυρίου πάνω στον δούλο του !!!

Και τα ατυχή εκείνα πλάσματα δεν είχαν το δικαίωμα να φύγουν, κι αν τυχόν κανένας τους κατόρθωνε κάτι τέτοιο, έστω και προσωρινά, σε λίγο όταν τους έπιαναν, τους επανέφεραν στον Τούρκο ιδιοκτήτη «δίκην κτηνών».(4)
(4) Σύμφωνα με τον Ν. Ταρμπάζη

Τα χωριά αυτά, που ήταν καθαρά τσιφλίκια επειδή προήλθαν από την ερήμωση των πρώην ιδιοκτητών τους και που ύστερα η τούρκικη διοίκηση τα δήμευσε κι επειτα τα μοίρασε σε Τούρκους της Μικρασίας - όπως παραπάνω αναφέραμε - ήταν κυρίως του Τίρναβου και της Λάρισας εν μέρει δε και των Φαρσάλων, γιατί ο Τούρκος κατακτητής ήθελε να εξασφαλίσει το δρόμο προς τη νοτιότερη Ελλάδα με την εγκατάσταση σ' αυτά τουρκικών οικογενειών.



Να βρίσκεται δηλαδή ο δρόμος που ένωνε τη βόρεια, μέσω Τεμπών (5) με τη νότια Ελλάδα, ανάμεσα σε τούρκικο και επομένως φιλικό περιβάλλον και όχι ανάμεσα σε εχθρικό περιβάλλον, που θα ήταν τα ελληνικά χωριά...

(5) Βακαλοπούλου Απ., «Τα κάστρα του Πλαταμώνα και της Ωριάς Τεμπών και ο τεκές του Χασάν Μπαμπά», Θεσσαλονίκη 1972.

Δυστυχώς όμως τα χωριά αυτά, που ύστερα από την τούρκικη κατάκτηση παρουσιάστηκαν με τον τύπο αυτόν, δηλαδή του τσιφλικιού, χρησίμεψαν ως αφορμή για να επιδιώξουν κατι τέτοιο και άλλοι ισχυροί μπέηδες και πασάδες της εποχής.

Γι' αυτό, με κάθε μέσο πίεσης και βίας, άρχισαν να ζητούν από τα διάφορα χωριά, ιδίως τα μικρότερα, να αναγνωρίσουν σ' αυτούς κάποιο δικαίωμα πάνω στα προϊόντα τους των δημητριακών καρπών.

ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΦΟΡΟΙ - ΤΟ ΙΜΟΡΟ

Κι έτσι τα χωριά αυτά υποχώρησαν και συμφώνησαν να τους δίνουν ένα ποσό δημητριακών καρπών, 15-20% το χρόνο, για να έχουν ήσυχο το κεφάλι τους, κι έτσι με τον καιρό αυτό το 15-20)% που εν τω μεταξύ μονιμοποιήθηκε, ονομάστηκε ίμορο, η δε καθιέρωση του γέννησε κατά κάποιο τρόπο δικαίωμα και στη συνέχεια και νόμο, ώστε να  αναγνωρίζεται και από την τούρκικη κυβέρνηση η είσπραξη αυτή του φόρου ως νόμιμη.


Συνεπώς ένεκα της επί πολύ χρόνο συχνής μεταβίβασης του απλού δικαιωματος του ιμόρου, χωρίς να το αντιληφθεί κανένας, στην έννοα του "πωλείν και αγοράζειν", θεωρούνταν ως ιδιοκτησία, ενώ οι τίτλοι γενικοί και αόριστοι, δηλαδή τα φιρμάνια, εκδίδονταν επί τη βάσει του απλού δικαιώματος του ιμόρου.

Στα μεσαία και μεγαλύτερα χωριά της Θεσσαλίας που οι πριν μπέηδες και σπαχήδες δεν μπόρεσαν να τους καταφέρουν,παρά τις μεγάλες πιεσεις, τα χωριά αυτά διατήρησαν ανέπαφη την ιδιοκτησία τους μεχρι το 1816.

Αλλά επί των ημερών του Αλήπασα ήταν μοιραίο και αυτό να μην αποτελεσουν εξαίρεση.


Η ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΥΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ ΤΟΥ ΑΛΗΠΑΣΑ

Μάλιστα ο τύραννος των Ιωαννίνων αυτά τα χωριά θέλησε να τα κάμει, πέρα για πέρα, ιδιοκτησία του.

Άρχισε, λοιπόν, με πολλές πιέσεις και καταδιώξεις, ακόμα και με φυλακίσεις να εξαναγκάζει τους κατοίκους αυτών των χωριών να αναγνωρίσουν αυτόν ως ιδιοκτήτη τους κάνοντας σχετικές καταθέσεις στον Κατή της περιοχής δηλαδή τον Τούρκο δικαστή, ότι δηλαδή του πούλησαν δήθεν την περιουσία τους.

Σημειωτέον δε ότι ο Αλήπασας πλήρωνε και κάποιο μικρό αντίτιμο που δεν το έπαιρναν βεβαια όλοι, αλλά μερικοί, ιδίως οι διάφοροι προδότες, που τον διευκόλυναν σ' αυτό το έργο του.

Την τακτική του αυτή ο Αλήπασας σκόπευε να επεκτείνει σ' όλη την Ήπειρο και Θεσσαλία, αλλά συνάντησε πολλά προσκόμματα, κι έτσι τελικά αναγκάστηκε να ακολουθήσει κι αυτός την τακτική των πρίν απ' αυτόν αρπάγων μπέηδων και σπαχήδων, οι οποίοι περιορίστηκαν απλώς στο να τους αναγνωρίσουν οι χωρικοί των μικρών ιδίως χωριών, ένα ποσό πάνω στους δημητριακούς καρπούς, δηλαδή το γνωστό ίμορο.

Ο ΑΛΗ ΠΑΣΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΣΤΟ ΖΑΡΚΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ

Πώς το καταφερε αυτό ο Αλήπασας φαίνεται καθαρα από τα γεγονότα που έλαβαν χώρα στο χωριό Ζάρκο (6) την πατρίδα του Ν. Ταρμπάζη, που ήτανε τότε ένα από τα μεγαλύτερα ελεύθερα χωρια της Θεσσαλίας.

(6) «Εφημερίδα των συζητήσεων της Βουλής», όπου παραπάνω

Κάλεσε, λοιπόν, το 1814 κοντά του, στα Γιάννενα, τρεις από τους πιο έγκριτους Ζαρκινούς της εποχής, τον κυρ Αναστάση, τον Παπαχριστοδούλου και τον Σόλωμον, από τους οποίους ζήτησε να αναγνωρίσουν ότι η κυριότητα του χωριού τους ανήκει σ' αυτόν, δίνοντάς τους την υπόσχεση ότι θα τους έχει πάντα υπό την προστασίαν του...

Οι τρεις αυτοί προύχοντες, όταν γύρισαν στο Ζάρκο, ανακοίνωσαν -όπως ήταν φυσικό- στους συμπατριώτες τους την επιθυμία του Αλήπασα, οι οποίοι επ' ουδενί λόγω τη δέχθηκαν.

Και βέβαια, το πράγμα το έμαθε και ο Αλής, που άρχισε τώρα, κατα την συνήθεια του, να στέλνει στα διαφορα κεφαλοχώρια τρομοκρατικές ομαδες από Αρβανίτες μισθοφόρους και μια τέτοια ομάδα, όπως ήταν επόμενο, έφτασε και στο Ζάρκο, όπου μόλις έφτασε διακήρυξε προς τους κατοίκους του, ότι σύμφωνα με διαταγή του Αλήπασα έπρεπε κατά τον προσεχή θερισμό να αποδώσουν όλοι το ίμορον και ότι στην τυχόν άρνησή τους η είσπραξή του θα γινόταν με βίαια μέσα.



Και οι μισθοφόροι του Αλήπασα, για να εντυπωσιάσουν, έκαμαν αρχήν, επίτηδες, από το αλώνι του Σόλωμου, που τον ήξεραν σαν άνθρωπο φιλόπατρι και ανυποχώρητο σε απειλές, για τον λόγο πως αν αυτόν κατάφερναν, εύκολα θα συμμορφώνονταν όλοι οι αλλοι.

 Απαίτησαν, λοιπόν, απ' αυτόν να μετρήσει ο ίδιος τους καρπούς, δηλαδή το ίμορο, να τους βάλει ο ίδιος μέσα σε σακκιά και ο ίδιος να τους μεταφέρει στην αποθήκη του Αλήπασα, που βρισκόταν κάπου στην ακρη του χωριού.

Ο Σόλωμος λόγω του χαρακτήρος του στην αρχή δεν συμμορφωνόταν με τις απλές απειλές των τραμπούκων του Αλήπασα, αλλά μόλις του πρότειναν τα όπλα και τα γιαταγάνια, αναγκάστηκε περίτρομος να μετρήσει το ίμορον και να το μεταφέρει εκεί που τα γιαταγάνια του έλεγαν...

Κι ενω ετοιμαζόταν να ζέψει στο κάρο τα βόδια του, οι Αρβανίτες, για να τον ταπεινώσουν, τον έπιασαν και «δίκην βοός», όπως λέει ο Ταρμπάζης, τον έζεψαν στη βοϊδαμαζα, μαζί με κάποιον δικό του, και έτσι να μεταφέρει το ίμορο ο ίδιος στην αποθήκη...

Το τερατώδες αυτό έργο έλαβε χώραν, σύμφωνα με την τοπική παραδοση, στις 19 Ιουλίου του 1816...

Και φυσικα ύστερα απ' αυτό, οι υπόλοιποι χωρικοί, χωρίς καμιά αντίρρηση, άρχισαν να μεταφέρουν στις αποθήκες του Αλή το ίμορο αδιαμαρτύρητα, και ο δυστυχισμένος Σόλωμος, μόλις γύρισε καταφοβισμένος στο σπίτι του, αυτοκτόνησε την ίδια μέρα, «ριφθείς εις παρακείμενον βαθύ φρέαρ», όπως αναφέρει στη συνέχεια ο Ταρμπάζης.


Έτσι εισέπραξε τον πρώτο χρόνο ο Αλήπασας το ίμορο...

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΑΛΗ ΠΑΣΑ ΕΦΕΡΕ "ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΗ" !

 

Το 1820-21 όμως, όταν σκοτώθηκε από τον Σουλτάνο, το ίμορο δεν εισπράχθηκε από κανένα κεφαλοχώρι, πράγμα που κράτησε μέχρι το 1828, πλήρωναν όμως οι Ζαρκινοί και οι αλλοι ένα χρηματικό ποσό στο τούρκικο δημόσιο και τίποτε άλλο.

Αλλά ο Σουλτάνος, μια που σκότωσε τον αντάρτη Αλήπασα, έπρεπε σύμφωνα με τα οθωμανικά έθιμα και νόμους, να του δημεύσει και την περιουσία του.

Γι' αυτό έστειλε στη Θεσσαλία ένα καπουτζίμπαση, δηλαδή πληρεξούσιό του, για να εξακριβώσει ποια ήταν η καθαρή ιδιοκτησία του Αλήπασα και ποια τα χωριά στα οποία είχε επιβάλει δια της βίας το ίμορο.

Όταν ο Καπουτζίμπασης εφτασε στη Θεσσαλία και άρχισε το έργο του, την περιουσία του Αλή την κατέταξε σε δύο κατηγορίες: στην καθαρή και νόμιμο και σε κείνη που προερχόταν από αρπαγές.

Φυσικά τα τούρκικα χωριά, στα οποία ο Αλής είχε επιβάλει το ίρορο με τη βία, ο Καπουτζίμπασης τα κατέταξε στα "εξ αρπαγής προελθόντα", τα δε χριστιανικά χωριά της αυτής φύσεως τα κατέταξε «μεταξύ των εκ νομίμου πηγής προελθόντων», ανάμεσα στα οποία και το Ζάρκο.

Μερικά όμως χριστιανικά χωριά, αφού μάζεψαν μεγάλα χρηματικά ποσα, κατάφεραν μ' αυτά να δωροδοκήσουν τον Καπουτζίμπαση και ετσι απαλλάχτηκαν από την καταβολή του ιμόρου.

Στα κατοπινά, λοιπόν, χρόνια, ύστερα από αυτή την καταγραφή, η τούρκικη κυβερνηση άρχισε να εισπράττει το ίμορο κάθε χρόνο, είτε με αντιπρόσωπό της, είτε με τους ενοικιαστές αυτού του φόρου.

Κι αφού αυτά τα χωριά εδιναν στον κατακτητή κάθε χρόνο το ίμορο, και μάλιστα μόνον στους λεγόμενους δημητριακούς καρπούς, «έχαιρον πάντα τα άλλα δικαιώματα», κτίζοντας δηλαδή σπίτια, που λόγω της μεγάλης των αξίας δεν έδειχναν να είναι σπίτια σαν εκείνα που εκτιζαν οι τσιφλικαδες για τους ραγιάδες τους στα καθαυτό τσιφλίκια, γιατί ήταν σπίτια νοικοκυραίων, που ήταν νόμιμα εγκατεστημένοι με τους κήπους, τα αμπέλια και την αλλη περιουσία τους.

Κατά το 1868, όμως, ο Σουλτάνος έδωσε στον πρωθυπουργό του Ααλή-πασά, για δώρο, το Ζάρκο, που όταν το παράλαβε περιορίστηκε κι αυτός στο να εισπράττει κάθε χρόνο το ίμορο, στέλνοντας στα αλώνια αντιπρόσωπό του και τίποτε άλλο.

Μα όταν το πλήρωμα του χρόνου έφτασε και οι Τούρκοι κατάλαβαν ότι θα υποχρεωθούν να εγκαταλείψουν τη Θεσσαλία, άρχισαν να πωλούν τα τσιφλίκια τους.

Η ΠΩΛΗΣΗ ΤΗΣ ΓΗΣ ΣΕ... "ΕΛΛΗΝΕΣ"


Έτσι, το 1874 ο Χρηστάκης Ζωγράφος, στην Κωνσταντινούπολη, αγόρασε το ίμορο του Ζάρκου από τα παιδιά του Ααλή, που εν τω μεταξύ είχε πεθάνει και παρουσιάζεται ως ιδιοκτήτης του Ζάρκου'




Εννοώντας τα πάντα υπό την δικαιοδοσία του, στέλνει επιστάτες του στο Ζάρκο, που διακήρυξαν ότι ο Ζωγράφος τους ραγιάδες αυτού του χωριού τους θέλει όλους να είναι γεωργοί και μάλιστα εργατικού και ότι δεν παραδέχεται από τις 400 οικογένειες του χωριού να είναι μόνον οι 60 γεωργοί, ενώ οι υπόλοιπες 340 να είναι «υφανταί πανίων, τα οποία ήσαν εν χρήσει εκεί και το πλείστον των οποίων ηγοράζετο παρ' εμπόρων εξ Ηπείρου και Μακεδονίας, προς δε παντοπώλαι, υποδηματοποιοί και αλλων τεχνών».(7)

(7) Σύμφωνα με τον Ν. Ταρμπάζη «Εφημερίδα των συζητήσεων της Βουλής» της 29-11-1882

Οι 340 αυτές οικογένειες έχοντας στην κατοχή τους και κυριότητα τα σπίτια τους, που τα έχτισαν με δικές τους δαπάνες όπως και αμπέλια, λειβαδια, ιχθυοτροφεία, μύλους, κήπους κλπ., δεν πλήρωναν ποτέ τίποτα, ούτε στον Αλήπασα, ούτε στο Σουλτάνο, ούτε στον Τούρκο πρωθυπουργό Ααλή, και μόνον οι επιστατες του Ζωγράφου το 1874, για πρώτη φορα, είχαν την αξίωση ότι όλα αυτά ήταν ιδιοκτησία του Ζωγράφου-εφέντη, γι' αυτό και προσέβαλαν τα δικαιώματα των κατοίκων και με τη βία τα σφετερίστηκαν.

Η "ΕΠΙΣΤΑΣΙΑ" ΖΩΓΡΑΦΟΥ


Οι επιστάτες, λοιπόν, του Ζωγράφου, ύστερα από την προκήρυξη που έκαμαν, άρχισαν με διάφορες πιέσεις και φυλακίσεις μέσα στο Ζάρκο, όπου είχαν κάτω από τις διαταγές τους ακόμα και τον Νιζάμη, τον Τούρκο στρατιωτικό διοικητή της περιφέρειας, να εκβιάζουν τους κατοίκους του Ζάρκου να υποκύψουν στην αξίωσή τους και να μεταβληθούν όλοι τους σε γεωργους, ή αν αυτό δεν έκαμαν να υπογράψουν συμβόλαια μίσθωσης των σπιτιών τους προς τον Ζωγράφο και έτσι να γίνουν αυτοί, δηλαδή οι επιστάτες του Ζωγράφου, κύριοι του χωριου τους.


Και επειδή και μ' αυτές τις πιέσεις δεν τους κατάφεραν, κατήγγειλαν, ως συνήθως, στην τουρκική αστυνομική αρχή της Λάρισας πέντε προύχοντες Ζαρκινούς, ότι δήθεν ήταν ληστοτρόφοι και ότι προετοίμαζαν επαναστατικά κινήματα...

Το φοβερό αυτό γεγονός τόσο κατατάραξε τους κατοίκους του Ζάρκου ώστε «οι μεν δυνάμενοι εξ αυτών, υπερβαίνοντες τας 40 οικογενείας, μη ενδίδοντες να εκδώσωσι μισθωτήρια, απεφάσισαν και μετώκησαν εις Τίρναβον, οι δε μη δυνάμενοι ηναγκάσθησαν να ενδώσωσι εις τας αζιώσεις των επιστατών του Ζωγράφου, οίτινες μετεχειρίσθησαν αυτούς χείρον ειλώτων, διότι τους μεν έχοντας χείρας εργατικας μετέβαλεν εκ τεχνιτών εις γεωργούς, τους δε ολιγομελών οικογενειών υπεχρέωσαν να εκδώσωσι ενοικιαστήρια έγγραφα επί των ιδίων αυτων οικιών, πληρώνοντες ενοίκια, τα οποία, εάν ένεκα ανεχείας καθυστέρουν, εφυλακίζοντο εν τη επιστασία, επειδή η επιστασία (δηλαδή οι επιστατες) του Ζωγράφου, μετατραπείσα εις δικαστήριον, αυτή εφυλάκιζε και απεφυλακιζε, εδίκαζε και κατεδίκαζε», όπως λέει στο τέλος της αγόρευσής του ο Ν. Ταρμπάζης.(Εφημερίδα των συζητήσεων της Βουλής» της 29-11-1882)

ΕΙΣΙΝ ΑΠΑΙΤΗΤΙΚΟΤΕΡΟΙ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ...

Κι ό,τι έγινε με το Ζάρκο, έτσι ή κάπως έτσι έγινε και με τα αλλα χωριά της Θεσσαλίας, όπως είναι γνωστό και επιβεβαιώνεται και από αλλες πληροφορίες της εποχής, από τις οποίες στη συνέχεια παρουσιάζουμε μερικές...


1. «Το Ζάρκο κείται εις την αριστεράν βόρειαν όχθην του Πηνειού εις τόπον πεδινόν, συνιστάμενον από 800 σπίτια, τα οποία σχεδόν όλα κατοικούνται υπό Ελλήνων, οίτινες περίπου 3000 ψυχάς αποκαθιστώσιν, υφαίνοντες αξιόλογα πανία.
Κατά τα πνευματικά μεν διοικούνται από τον ενταύθα καθεδρεύοντα αρχιερέα, όστις είναι Επίσκοπος του Λαρίσης, κατά δε τα πολιτικά εζουσιάζονται από ένα μέγαν αγάν...
Εδώ ευρισκόμεθα εις την πολυανθρωποτάτην τοποθεσίαν της Θεσσαλίας, όπου τα χωρία και αι τοπικαί θεσεις είναι πολύ πυκνώς διεσπαρμεναι...»
(Λεονάρδου Ιω, «Χωρογραφίαι της Θεσσαλίας», Πέστη 1836. σ. 3.

2. «Ενοικιάζονται επί μίαν πενταετίαν από της α Σεπτεμβρίου εε. τα εν Θεσσαλία κτήματα της Α.Ε. του Χρηστάκη Εφέντη Ζωγράφου, ήτοι τα χωρία  Ζάρκος, Νεοχώριον, Γριζάνον (της περιφερείας Τρικάλων), Κοπρεντζί, Μεσδάν(ι), Παλαιοχώρι, Χάρμανα, Καπά, Μαυρομάτι, Γκελάνι και Λαζαρίνα (της περιφερείας επαρχείου Καρδίτσης).

Προς δε και τα εν τη πόλει Τρικάλων αστικά και αγροτικά κτήματα...
Ενοικιάζεται ωσαύτως το επί της δημοσίας οδού Λαρίσης-Τρικάλων χάνιον Ζάρκου μετά του ανήκοντος αυτώ λειβαδίου.»

(Εκ του γραφείου της δ/νσεως των κτημάτων της Α.Ε. Ζωγράφου).
(Βλ. εφημ. Τρικάλων «Εργάται». 14 Ιουνίου 1886.) '“

3. «Επί τω ακούσματι, ότι πρόκειται να παραχωρηθεί η Θεσσαλία εις την Ελλάδα, πάντες οι πρόκριτοι των Τούρκων εκ Τιρνάβου, Τρικάλων, Φαρσάλων, Καρδίτσης και Βελεστίνου συνήλθον εις Λάρισαν, ίνα συσκεφθώσι περί του πρακτέου...

Απεφασίσθη να επιδώσωσι εις τους Κων/πόλει πρέσβεις των μεγάλων δυνάμεων διαμαρτύρησιν κατά της προσαρτήσεως αυτων εις το Ελληνικόν κράτος.»
(Εφημ. Αθηνων - Παλιγγενεσία», 27 Απριλίου 1881, σ. 2-3.) Δ'

4. «Ο πληθυσμός της Θεσσαλίας, πλην της Ελασσώνας, ανέρχεται εις 330.000 περίπου. Τούτων αι τριακόσιοι χιλιάδες εισίν 'Ελληνες,αι δε τριάκοντα Οθωμανοί...

Και όμως τα κτήματα, μεγάλης εκτάσεως καθ' εκαστον, ανήκουσιν εις ολίγους, βέηδας ή ομογενείς, ως τον Ζαρίφην, τον Ζωγράφον, τον Ζάππαν καί τινας των εν Κων/πόλει πλουσίων.



Και όμως τις θα πιστεύσει, ότι οι νεοι κύριοι των χωρίων, οι από της Πύλης (8) αγοράσαντες αυτά, εισίν απαιτητικώτεροι των Τούρκων προς τους μέχρι τούδε εν τοις χωρίοις οικούντας και γεωργούντας 'Ελληνας γεωργούς;»
(8) Δηλαδή της τούρκικης κυβέρνησης.
(Εφημ. Αθηνων «Αιών». 24 Σεπτεμβρίου 1881.)

5. «Μάτην μέχρι σήμερον ανεμείναμεν εκ μέρους της Κυβερνήσεως συμπεριφοράν δικαίαν και ανδρικήν εις την υπόθεσιν του Ζάρκου.
Το δίκαιον κατεπνίγη απέναντι της παντοδυναμίας του χρυσού. και ήδη αι στρατιωτικαί λόγχαι αντικατέστησαν τα γιαταγάνια των μισθοφόρων.»
(Εφημ. Τρικάλων «Εργάται», 31 Μαρτίου 1884.)


6. «Οι κάτοικοι των Μεγάλων Καλυβίων διαμαρτύρονται κατά της πωλήσεως του χωρίου των και θεωρούσιν άκυρον πάσαν αγοραπωλησίαν, διότι ενώ το ειρημένον χωρίον ήτο καθαρα ιδιοκτησία των, ο τύραννος Αλήπασας εφυλάκισεν, εβασάνισεν, εκρέμασεν τινας των κατοίκων και τους ηνάγκασε δια της βίας να συναινέσουν ίνα λάβη το χωρίον, ως και το έλαβε και το έκαμεν ιδιοκτησίαν του.

Μετά την καταστροφήν του Αλήπασα ο Σουλτάνος εδήμευσε τα κτήματα του και αυτό ακόμη, όσα δια της βίας είχεν αφαιρέσει εκ των κατοίκων της Θεσσαλίας, διότι εκτός των Μ. Καλυβίων είχε σφετερισθεί δια της βίας και αλλα χωρία, οίον Μεσδάνι, Παραπράστανη, Σοφάδες κ.λ.π.

Μετά τινα έτη ο Σουλτάνος εδώρησεν εις τον εγγονόν του Αλήπασα Ισμαήλ πασά τα Μ. Καλύβια καί τινα αλλα χωρία, αποθανόντος δε του Ισμαήλ πασά η σύζυγος αυτού πωλεί ήδη τα ειρημένα κτήματα... το εν τρίτον των κατοίκων των Μ. Καλυβίων από του 1854 κατοικούσιν εν Ελλάδι...(9)
(9) Δηλαδή ύστερα από τη γνωστή επανάσταση της Θεσσαλίας το 1854 και πριν την προσαρτησή της στην Ελλάδα. (Εφημ. Λαμίας «Φόρος της Όρθρυος», 23 Φεβρουαρίου 1880, σ.2)

7. «Επιστέλλουσιν υμίν εκ Τρικκάλων της Θεσσαλίας τα επόμενα: Εφιστώ την προσοχήν ημών επί γεγονότος αξίου να επισύρη την προσοχήν της δημοσιογραφίας...
Σας αναφέρω τους χωρικούς των ιδιοκτήτων χωρίων Βάνια και Σκλάτινα του εν Λονδίνω πρεσβευτού της Τουρκίας κ. Μουσούρου Πασά, οίτινες καταπιέζονται και δεινώς τυραννούνται υπό του επιστάτου Δ. Παπαβασιλείου...»
(Εφημ. Αθηνών «Καιροί» 2 Νοεμβρίου 1884.)

Ο ΕΚ ΖΑΡΚΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΡΙΚΑΛΩΝ
Ν. ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΣ ΤΟΥ ΤΣΙΦΛΙΚΑ ΧΡΗΣΤΑΚΗ !


Όπως είναι γνωστό, ύστερα από την προσάρτηση της Θεσσαλίας, αρχίζουν αγώνες των αγροτών (10) για να ξαναπάρουν τη γη τους από τους σφετεριστές της, γιατί οι μεγαλοκτηματίες φρόντισαν στη συνθήκη της προσάρτησης της Θεσσαλίας να μπει όρος που απαγόρευε τις απαλλοτριώσεις των χωραφιών από την Ελληνική Κυβέρνηση.
(10) Βλ. και Χρίστου Βραχνιάρη, «Η Αγροτική Λαϊκή εξέγερση του 1925 στα Τρίκαλα». Αθήνα 1978.

Ο βουλευτής Τρικάλων Ν. Ταρμπάζης

Οι τσιφλικάδες προσπάθησαν με κάθε μέσο να αντισταθούν και γύρω από το ζήτημα αυτό χύθηκε και αρκετό αίμα, όπως στο Κιλελέρ κλπ.) μα στο τελος ο αγροτικός πληθυσμός της Θεσσαλίας δικαιώθηκε.

Για να επιτευχθεί όμως αυτό το αποτέλεσμα, χρειάστηκε γενική κινητοποίηση όλων των ενδιαφερομένων και ήδη από το επόμενο έτος της προσάρτησης ο τότε βουλευτής Τρικαλων Ν. Ταρμπάζης κανει σχετική επερώτηση στη Βουλή, όπως φαίνεται από την «Εφημερίδα των συζητήσεων της Βουλής», της 29-11-1882.

Στη συνεχεια ο ίδιος βουλευτής κατάθεσε στη Βουλή αναφορά του Γεράσιμου Φραγκούλη «ηγουμένου της εν Ζάρκω Μονής "Αγιος Ιωαννης Θεολόγος, δι' ης παρακαλεί την Βουλήν να συστήσει εις τον αξιότιμον επί των Εκκλησιαστικών Υπουργόν, όπως λαβει την δέουσαν πρόνοιαν περί των κτημάτων του ιερού εκείνου καθιδρύματος, άπερ ήρπασαν προ πενταετίας οι επιστάται του Χρηστάκη Ζωγράφου»

Και την 5-2-1883 ο Ταρμπάζης κάνει και την αγόρευσή του στη Βουλή, όπως είπαμε παραπάνω.

Μα ενώ ο καθένας θα περίμενε κι άλλες τέτοιες ενέργειες από τον βουλευτή Τρικάλων Ν. Ταρμπάζη, όμως αυτός αργότερα μετεπήδησε, δυστυχώς, στο αντίπαλο στρατόπεδο, όπως φαίνεται από σχετικό σχόλιο, που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα Τρικάλων «Εργάται», της 27ης Απριλίου 1886:

«Ο πρώην βουλευτής Τρικάλων Ν. Ταρμπάζης προσελήφθη από της επιστασίας του Χρηστάκη - Εφένδη εν Ζάρκω ως υπάλληλος με μισθόν τεσσάρων λιρών οθωμανικών κατά μήνα.

Σημειούμεν το γεγονός τούτο, όπως γνωρίση το δημόσιον το ποιόν του ανθρώπου, όστις ηξίου και αξιοί ίσως να αντιπροσωπεύση την επαρχίαν.

Αφού επί ολόκληρα χρόνια κατέστρεψε δια των συμβουλών του τους συγχωρίους αυτού, παρακινών πάντοτε αυτούς εις αντίστασιν κατά του ιδιοκτήτου και υποσχόμενος την λύσιν του αγροτικού ζητήματος δια της αποπομπής των γαιοκτημόνων, αφού τούτου ένεκα πλείστοι εκ των χωρικών εξεπατρίσθησαν, ανεγνώρισε το δίκαιον του ιδιοκτήτου και συνεβλήθη μετ' αυτου εγγράφως πλέον...

Ως εκ περισσού δε γίνεται και υπάλληλος μικρός ο μέγας αυτός «πατριώτης», προσληφθείς υπό του επιστάτου του Ζωγράφου κ. Βασιλείου...»


Η αδίκαστη λοιπόν ιστορία, όπως βλέπαμε, πρέπει όλα να τα λέει, για να 'ναι πράγματι ιστορία...



 
Επιμέλεια:
Νίκος Μουτσίκας
moutsikas@ktyp.gr



Πηγή: Τρικαλινό ημερολόγιο 1987

 

 

Επιστροφή