Δικανικαί προσωπικότητες - Αλέξανδρος Βαμβέτσος (1890 - 1971)

Δείτε και άλλα θέματα στην ενότητα:
Δικανικαί προσωπικότητες - Αλέξανδρος Βαμβέτσος (1890 - 1971)

«Αεϊ δέ τους αγαθούς ανδρας έγχειρεΐν μεν άπασι τοϊς καλοίς την αγαθήν προβάλλομένους ελπίδα, φέρειν δ’ αν α δίδω θεός δικαίως».
(Δημοσθένης)


"Αν ό πρύτανις τής συγχρόνου έλληνικής νομομαθείας καί σκηπτούχος τής ’Αθηναίας δικηγορικής έγεννήθη εις Τρίκκαλα τώ 1890, όμως δέν είναι τυχαΐον ότι αί πατρικαί αύτοϋ καταβολαί εύρίσκονται εις τήν Γορτυνίαν, μητρίδα δύο δικαιϊκών ήλιων, τοΰ Βασιλείου Οίκονομίδου καί τοΰ Νικολάου Δημητρακοπούλου, εις τοΰ όποίου τό δικηγορικόν γραφεΐον από των φοιτητικών χρόνων ήσκήθη ό Αλέξανδρος Βαμβέτσος.


ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ Π. ΦΩΤΙΑΔΟΥ
Γενικού Διευθυντοϋ τής Εθνικής Βιβλιοθήκης


'Ο άκαμπτος από τόν χρόνον, τούναντίον δεχόμενος από τόν άήθη φυσικόν καί πνευματικόν κάματον τήν χρυσήν ευλογίαν τής άκαμάτου ένεργείας προς τό κατ’ επιστήμην καί κατά βίον ώραΐον, έσπούδασε τά πρώτα εγκύκλια εις τό έν Τρικκάλοις σχολεϊον τοΰ ίσης βιοτικής ρώμης πατρός, τοΰ λυκειάρχου καί δημοσιογράφου Βασιλείου Βαμβέτσου, πεφιλημένος πάντοτε των πολυτίμων γονέων του, εις τούς όποιους, άποδίδων τά τροφεία ό ηλικίας μόλις δέκα έπτά ετών εκκολαπτόμενος σοφός, άφιερώνει τό πρώτον έργον, τήν διδακτορικήν του διατριβήν, άναφερομένην εις τό Πολιτικόν Δικονομικόν Δίκαιον καί προσημαίνουσαν τόν δολιχοδρόμον δικηγόρον.

Δέκα τριών ετών καί ήμίσεος γίνεται φοιτητής τής κραταιας τότε Νομικής Σχολής, κινών τόν θαυμασμόν τοΰ Βλάση Γαβριηλίδου καί έών χαίρειν τήν ψευδώνυμον παιδαγωγικήν (ήν καί «μπεμπεδικήν» έκάλει χλευάζων ό άείμνηστος σκαπανεύς τής Θεσσαλίας ’Απόστολος Άρβανιτόπουλος), ή όποια ζητεί πωγωνοφόρους καί τούς μαθητάς τής στοιχειώδους έκπαιδεύσεως παρά τήν ρήτραν τής σωφρονούσης παιδευτικής, ότι ό άπόφοιτος τοΰ γυμνασίου άτριχον δέον νά έχη τήν παρειάν.

Πτυχιοΰχος καί διδάκτωρ άπό τοΰ 1907 ό ’Αλέξανδρος Βαμβέτσος μεταβαίνει εις τήν Γερμανίαν, εις τάς μεγαλωνύμους νομικάς σχολάς τοΰ Μονάχου, τής Αιψίας, τής Χάλλης, τοΰ Βερολίνου. Πνεΰμα καθολικόν σπουδάζει περί τό όλον Δίκαιον, τό τε Δημόσιον καί τό ’Ιδιωτικόν. ’Αλλά τό Δίκαιον δέν είναι ανεξάρτητον τών άλλων κοινωνικών ή άλλως πνευματικών λεγομένων έπιστημών, τών «άνθρωπείων» ϊνα ένθυμηθώμεν τόν Σταγιρίτην.

Διό καί μαθητής έγένετο τοΰ μεγάλου Βούντ, τοΰ έπί εξηκονταετίαν άριστοτελικώτατα δεσπόσαντος τής έπιστημονικής φιλοσοφίας καί τών ψυχολογικών ερευνών, καί φυλάττει είσέτι ό επιφανής μαθητής τάς έκ τών παραδόσεων σημειώσεις τοΰ πολλοΰ διδασκάλου.

Καί τοΰ Στάμμλερ, τοΰ άρχοντος τότε τών περί τήν φιλοσοφίαν τοΰ Δικαίου ζητήσεων, υπήρξεν ό Βαμβέτσος θερμός ακροατής, άλλ’ όχι οπαδός, μή άπομακρυνθείς ποτέ μέχρι σήμερον άπό τήν σχετικοκρατίαν τοΰ Πρωταγόρου, τήν όποιαν διεκήρυξε, μόλις ενήλικος, εις τά προλεγόμενα τής «Εισαγωγής εις τό Ελληνικόν ’Εκκλησιαστικόν Δίκαιον τών ’Ορθοδόξων», άτινα καί άπετέλεσαν τόν καταστατικόν χάρτην τοΰ πνευματικοΰ του βίου. Ούχ ήττον καί αί άλλαι κοινωνικοί έπιστήμαι καί μάλιστα αί οικονομικοί δέν υπήρξαν ξέναι προς τήν πρισματικήν διάνοιαν τοΰ άπό Γορτυνίας Τρικκαίου.
Ζάπλουτος δέ εϊς τήν γενικωτέραν πνευματικήν καί καλλιτεχνικήν καλλιέργειαν επανέρχεται είς τήν Ελλάδα.


Οϋτω αί μακραί καί έμπεδοι καί συστηματικοί σπουδαί είς τήν πράγματι μεγάλην Γερμανίαν τών χρόνων εκείνων έκραταίωσαν τό ισχυρόν κύτταρον καί έντεΰθεν έξ απαλών όνύχων προηγμένον τάλαντον τοΰ ’Αλεξάνδρου Βαμβέτσου, όστις, καίτοι ζών είς τήν άρχομένην ή μάλλον γοργώς τότε όργανουμένην περίοδον τής είδικεύσεως, όμως δέν έπαγιδεύθη είς τάς άτελείας αυτής, άλλ’ ήσκησε τούτην έν άκρα γενικεύσει.

Διότι πράγματι είδίκευσις τελείται μόνον εντός τών ορίων τών άριστοτελικών ολοτήτων, μόνον άν γνωρίζης τό όλον δύνασαι νά τοποθετήσης τό έπί μέρους έν αύτώ, οπότε καί τό έπί μέρους, τό ειδικόν, ή είδίκευσις, κταται άξίαν καί όντως προάγει τήν έπιστήμην καί τόν βίον. "Αλλως ή είδίκευσις είναι ή κατά τόν Όρτέγκα ύ Γκασσέτ έκβαρβάρωσις τοΰ αίώνος, είναι ή «συγκεντρωμένη άμάθεια έπί τίνος θέματος», ώς είπεν ό ’Εμμανουήλ Ροΐδης, καί άγει είς τήν σημερινήν έκθηρίωσιν, — άποτέλεσμα τής παγκοσμίου πτώσεως τών κλασσικών σπουδών, ή όποια ώδήγησεν είς τήν τεχνικήν τήν άνέλεγκτον υπό τοΰ αύστηροΰ φιλοσοφικοΰ καί μαθηματικοΰ λογισμοΰ, έλληνικής καί ταύτης διδασκαλίας.

Στρατιώτης τοΰ ’12, άνώτατος έν Μακεδονία υπάλληλος, δικηγόρος έν Άθήναις, άνερχόμενος άλμα πρός άλμα, γνωρίζει ενωρίς, λίαν ένωρίς τήν άναγνώρισιν, άλλα καί τήν δίωξιν.

Καί ήτο φυσικόν τοΰτο νά συμβή είς τόν εΰψυχον καί εΰτολμον μετά άκράτου παρρησίας καί ελεύθερον άνδρα, είς τοΰ όποιου τό βάθος έμεινεν ό,τι καλύτερον άπό τόν παλαιόν του έρωτα, τόν Στίρνερ.

Καί ύπήρξεν ό Βαμβέτσος πιστός είς όσα νεαρός έγραφεν: «’Εγώ ονομάζω τόν έαυτόν μου έλεύθερον επιστήμονα. Ζητώ τήν έλευθέραν σκέψιν καί μάχομαι μέ όλας μου τάς δυνάμεις διά κάθε μέτρον, τό όποιον άμέσως ή εμμέσως τείνει νά έξασφαλίση τήν έλευθερίαν τής σκέψεως».

Πώς λοιπόν ήτο δυνατόν νά μή εύρη ένώπιόν του τήν δίωξιν, είτε θετικήν, είτε άρνητικήν ώς τείχος προσκομμάτων ή ζώνην σιγής; ’Απέκλειε τοΰτο ή ισχυρά πρός έλευθερίαν όρμή τοΰ άνδρός, ό ίσα είς πλάτος καί βάθος άντέχων νοΰς, ή βαρύτιμος τευτονική πανοπλία τής μαθήσεως καί τής μεθόδου. Πνεΰμα «έλληνικόν», πνεΰμα δηλαδή τών έκάστοτε ’Αναγεννήσεων, πνεΰμα σωκρατικόν, παιγνιώδες καί εύτράπελον, άνέτως καί έναργώς συλλαμβάνον τήν κύκλιρσκωρίαν, πνεΰμα πεποιθός είς έαυτό καί έπιλέξαν καί πάλαι καί βραδύτερον (είς ήμέρας προσωπικής δυσχερείας) τό ψευδώνυμον, τό έκ τών πραγμάτων δικαιούμενον, «’Αλέξανδρος Τρανός»,—πώς ήτο δυνατόν νά είναι ανεκτόν καί γενικώτερον καί έν αύτή τή γενετείρα; Άλλ’ έδίδαξεν ήδη ό Πατήρ τής Ιστορίας: «Φιλέει θεός τά ύπερέχοντα κολούειν»!


«Γεννημένος δάσκαλος», όπως έγκαυχώμενος έλεγεν είς τόν γράφοντα, έφηβον τότε, ό Βαμβέτσος, έδίδαξεν άμα τή ιδρύσει είς τήν Άνωτάτην Σχολήν Οικονομικών καί ’Εμπορικών Έπιστημών τό μάθημα τοΰ Έμπορικοΰ Δικαίου, — καί ή διδασκαλία εκείνη τοΰ νεαροΰ καθηγητοΰ διαφωτίζοντος άπό τοΰ όλου τό δίκαιον τής εμπορίας είναι είσέτι έναυλος είς τούς νΰν «έπί γήρως ούδώ» μαθητάς του. Διδάσκαλος ήτο είς τήν Βουλήν καί δή καί είς τήν ’Εθνικήν Συνέλευσιν τοΰ 1946 - 1950, ή όποια — όπως είπεν ό σοφός καί ευπατρίδης Θεμιστοκλής Σοφούλης, αρχηγός, σημειωτέον, τής άντιπάλου πρός τόν Βαμβέτσον παρατάξεως — «έγένετο διά νά λάμψη τό άστρον τοΰ Βαμβέτσου».

Διδάσκαλος ήτο καί όταν έδημοσιογράφει καί μάλιστα είς τήν άλησμόνητον «Τόλμην» του, — καί είναι ίσης εύχερείας άρθρογράφος, χρονογράφος, λογοτεχνικός καί θεατρικός κριτικός. Διδάσκαλος πρός τούς βοηθούς του, διδάσκαλος πρός τόν συνομιλητήν του. Όθεν καί άνεδείχθη είς συναρπάζοντα πολιτικόν άγορητήν, δικανικόν ρήτορα, ομιλητήν έπί εύρυτέρων πολιτιστικών ζητημάτων.

Διότι, μακράν τοΰ «άσιανοΰ ζήλου», τοΰ μετά κόμπου καί ύπερθετικών κενολογεΐν, όπερ κατακηλεΐ τήν άκοήν ή καθηδύνει τήν όρασιν τών παρ’ ήμϊν άγραμμάτων ή έπτυχιωμένων «γραμματανθρώπων» (κατά Νιρβάναν), ό Βαμβέτσος είναι ζηλωτής τοΰ άττικοϋ μέτρου και τοΰ άττικοΰ άλατος—, διό καί προσφέρει απλά καί λιτά, γράφων ή όμιλών, αφθονον υλικόν, ενήμερος, ένημερώτατος πάντοτε προσάγει πλούσια έπιχειρήματα, lege artis άνελισσόμενα, καί έπίχαρι ύφος. Καί έπανθεϊ τό τάλαντον καί ή παιδεία!

’Αλλά ποια είναι ή χρυσή τομή τοΰ πολυταλάντου έναντι είκονιζομένου; "Ας εΐπωμεν άδιστάκτως: τό πολιτικόν γεγονός. 'Όσα έμνημονεύσαμεν είναι ομόκεντροι κύκλοι περί εν κέντρον: τήν «πόλιν», τήν πολιτείαν. Καί ύψώνεται ό ’Αλέξανδρος Βαμβέτσος εις φ ι λ ό π ο λ ι ν, εις ό,τι οί 'Έλληνες έθεώρησαν τό υψιστον, διό καί δι’ δλου τοΰ βίου ήσκησε τά «πολιτικά».

Καί άν αί περιστάσεις καί ή κακία ήρνήθησαν εις αύτόν τήν άσκησιν τής πολιτικής, όπως έννοοϋμεν αυτήν, όμως ήσκησε ταύτην ώς καί ό Σωκράτης: Διδάσκων τό δέον μετά όξύτητος άλλά μακράν τής έμπαθείας, καί ουδέποτε ύποτιμήσας κανένα καί γενναίος πάντοτε είς άναγνώρισιν τής τυχόν πλάνης. Καί έν τή διδασκαλία τοΰ δέοντος ευρισκεν καί ευρίσκει ό άπεφθος αύτός στωικός, ό δίκαιος καί δικαιϊκός, τήν έγκαρτέρισιν, τήν πάντοτε νικήτριαν άμυναν είς κοινωνίας δούλων καί άγέλης.


ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Π. ΦΩΤΙΑΔΗΣ
Γενικός Διευθυντής τής Εθνικής Βιβλιοθήκης



Θεσσαλικά Χρονικά, 1881-1961, Έκτακτος Έκδοσις, (1965) 510-511.
Εκδότης
Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία των Θεσσαλών


Δείτε σχετικά άρθρα:

 

 

Επιστροφή