Ο Αρχαίος Λόγος στον ιδιωματικό λόγο της Καλαμπάκας

Δείτε και άλλα θέματα στην ενότητα:
Ο Αρχαίος Λόγος στον ιδιωματικό λόγο της Καλαμπάκας
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Π. ΠΛΙΑΤΣΙΚΑ

Καλαμπάκα 2020, σελ. 168

Ο έγκριτος Καλαμπακιώτης φιλόλογος Δημήτριος Πλιάτσικας, ανήσυχο πνεύμα πάντα, δεν σταμάτησε ποτέ να γράφει και να προβάλλει την ιδιαίτερη πατρίδα του την Καλαμπάκα.

Ανάμεσα στα άλλα σπουδαία πονήματά του ήταν και το βιβλίο «Καλαμπάκα: η γλώσσα, ο τόπος, οι κάτοικοι», σελ. 311, που είχε εκδοθεί το 2012. Τώρα (2020) έρχεται με ένα νέο βιβλίο του, καρπό πολύχρονης έρευνας και μελέτης, που τιτλοφορείται «Ο Αρχαίος Λόγος στον ιδιωματικό λόγο της Καλαμπάκας» (σελ. 168), να εμβαθύνει περισσότερο στη σχέση του ιδιωματικού λόγου της Καλαμπάκας με τον αρχαίο ελληνικό λόγο.


Επέλεξε γι’ αυτό τις λέξεις εκείνες που χρησιμοποιούνται έως σήμερα και προέρχονται από την αρχαία ελληνική, όπως άλλωστε συμβαίνει και με πολλές λέξεις που απαντώνται στα Γλωσσάρια άλλων χωριών της Θεσσαλίας και του Ν. Τρικάλων φυσικά. Όλες αυτές οι λέξεις αποδεικνύουν τη διαχρονία της ελληνικής γλώσσας στην εξελικτική της πορεία από την αρχαιότητα και την μεσαιωνική περίοδο έως τις ημέρες μας, με τις αναγκαίες ασφαλώς φωνητικές, μορφολογικές και σημασιολογικές αλλαγές. Όπως σημειώνει ο ίδιος στον Πρόλογό του, η ελληνική είναι «η μόνη γλώσσα με συνεχή παρουσία για περισσότερα από τρεις χιλιάδες χρόνια, από την ομηρική εποχή» έως σήμερα.

Η επιλογή των λέξεων που περιλαμβάνονται στο εν λόγω βιβλίο έγινε με βάση την ιδιαιτερότητα της μορφής τους, την αποκλίνουσα σημασία τους ή και τις δευτερεύουσες σημασίες εκτός της βασικής. Σε όσες λέξεις υπάρχουν περισσότερες της μιας απόψεις για την ετυμολογική τους προέλευση, ο συγγραφέας τις παραθέτει όλες με τις σχετικές παραπομπές χωρίς αξιολογική σειρά.

Ειδικότερα το βιβλίο περιλαμβάνει: Πρόλογο του Συγγραφέα (σελ. 7-9), Βραχυγραφίες (σελ. 11-12), και Επεξήγηση συμβόλων (σελ. 13). Ακολουθεί το κύριο μέρος του βιβλίου με τις επιλεγμένες λέξεις από τον ιδιωματικό λόγο της Καλαμπάκας (σελ. 15-161). Σ’ αυτό περιλαμβάνονται 522 λέξεις, οι οποίες καταγράφονται με την τοπική τους προφορά, δίνεται η ερμηνεία και η ετυμολόγησή τους, παρατίθενται φραστικά παραδείγματα από αρχαία ελληνικά κείμενα και από σημερινές εκφράσεις, στο τέλος δε γίνονται σχετικές βιβλιογραφικές παραπομπές σε κάθε λήμμα. Και είναι τόσο σχολαστική η εξέταση της κάθε λέξης, ώστε κατά μέσο όρο στην κάθε σελίδα καταχωρίζονται μόνον 3 έως 5.

Δύο παραδείγματα:
Ανάλ(ι)μα (επίρ.) = από το λαιμό, όπως στην έκφραση «μ’ έκανι μνια δ’λειά κι μι τό ’βγαλι ανάλ(ι)μα» ή η συν. έκφραση: «μου τό ‘βγαλι απ’ τη μύτη» (αγανάκτησα από τη γκρίνια και τη μουρμούρα του). Μτφ. από το γύρισμα του φαγητού στο φάρυγγα.
         <ανάλαιμος <πρόθ. ανά (με αρχική σημασία: από κάτω προς τα πάνω) + αρχ. λαιμός: ο λαιμός, ο φάρυγγας, ήδη ομηρικό. Πρβλ. «πρὶν δ’ οὔπως ἂν ἔμοιγε φίλον κατὰ λαιμὸν ἰείη οὐ πόσις οὐδὲ βρῶσις»: πρωτύτερα ούτε ποτό, οιύτε φαγητό δεν μπορεί ο λαιμός μου να κατεβάσει (τώρα που σκοτώθηκε ο φίλος).
         Ιλ. Τ 209-210. Βλ. και ΙΛΝΕ. 2, 72.
Ξηρουπαϊά (η):  κατάσταση ανομβρίας\με πολύ κρύο, που σκληραίνει το έδαφος. Βλ. «μέρις ξηρουπαϊά, πέτρα γίν’γκι καταή· ντιπ δε μπαίνει του θ’κέλι».
        <ξηροπαγιά <ξηρός, ήδη γνωστό από τον 5ο αι. π. Χ. στον Ηράκλειτο, + παγιά <παγία, με καταβιβασμό τόνου, θηλ. του αρχ. επιθ. πάγιος “στερεός”, του οποίου το παράγωγο επίρρ. “παγίως” απαντά ήδη στον Πλάτωνα, <θ. παγ- του αρχ. ρ. πήγνυμι, παθ. πήγνυμαι (β΄ αόρ. ἐ-πάγ-ην) «γίνομαι ή είμαι  στερεός῾ Πρβ. «πω πάνυ παγίως αυτὸ λέγωμεν»: αυτό υποστηρίζουμε κατά τρόπο πάγιο, σταθερά. Πλάτ. Πολ. 434 d.

Στο τέλος (σελ. 163-167), παρατίθεται η Βιβλιογραφία που χρησιμοποίησε ο Συγγραφέας.
Το νέο αυτό βιβλίο του Δημ. Πλιάτσικα είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον και αξίζει να διαβαστεί από πολλούς, ιδίως από εκείνους που ασχολούνται με την μελέτη της τοπικής ιστορίας και λαογραφίας, κυρίως όμως από τους μελετητές της γλώσσας μας, αλλά και τους φιλολόγους, οι οποίοι κατά την διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας μπορούν να αντλούν παραδείγματα και να κάνουν σχετικούς παραλληλισμούς, καθιστώντας έτσι πιο προσιτά στους μαθητές τα αρχαία ελληνικά.


ΘΕΟΔΩΡΟΣ Α. ΝΗΜΑΣ, φιλόλογος

 

 

Επιστροφή