.gif)
Ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων είναι αυτός που ανέδειξε την άγνωστη έως τότε στο Θεσσαλικό κοινό Τιτανομαχία του Υψώματος 731 κατά την Εαρινή Επίθεση των Ιταλών τον Μάρτιο του 1941 διοργανώνοντας, στο κατάμεστο Επιμελητήριο Τρικάλων, στις 4 Μαρτίου 2000 διάλεξη με ομιλητή τον αντιστράτηγο ε.α. Ιωάννη Μυτιληναίο και θέμα «Η Τιτανομαχία του Υψώματος 731 (9-25 Μαρτίου 1941) και η συμβολή του 5ου Συντάγματος Πεζικού Τρικάλων».
Στην εν λόγω διάλεξη παρέστησαν τα παιδιά του υπερασπιστή του Υψώματος 731 ταγματάρχη Δημητρίου Κασλά, του διοικητή του 5ου Συντάγματος Τρικάλων κατά τον Πόλεμο 1940-41 Νικολάου Γεωργούλα και άγημα της ΣΜΥ με την Πολεμική Σημαία του 5ου Συντάγματος. Μετά το πέρας της ιστορικής διαλέξεως του κ. Ιωάννη Μυτιληναίου έγινε προσκλητήριο Νεκρών.
Στον 21ο τόμο (2001) του επιστημονικού περιοδικού ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. δημοσιεύθηκε το Πολεμικό Ημερολόγιο του ταγματάρχη Δημητρίου Κασλά (σελ. 175-262) εμπλουτισμένο με άγνωστες φωτογραφίες από το Μέτωπο και διαταγές μάχης, τις οποίες ο γιος του Ιωάννης Κασλάς παρέδωσε στον Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Δημοσιεύθηκαν επίσης το κείμενο της ομιλίας του αντιστρατήγου Ιωάννη Μυτιληναίου (σελ. 263-288), τα ονόματα των 109 τραυματιών αξιωματικών και οπλιτών και των 8 εξαφανισθέντων του 5ου Συντάγματος Τρικάλων κατά την Εαρινή Επίθεση των Ιταλών (σελ. 289-293), το κείμενο του Διοικητή της 1ης Μεραρχίας Λαρίσης στρατηγού Βάσου Βραχνού με τίτλο «Οι λησμονημένοι ήρωες του Υψ. 731» (σελ. 294-298), οι «Αναμνήσεις ενός πολεμιστή του Υψώματος 731 (Γεωργίου Τάκου) (σελ. 298-304), καθώς και το ιστορικό της «Διασώσεως της πολεμικής σημαίας του 5ου Συντάγματος Πεζικού κατά τη διάρκεια της Κατοχής 1941-1944) από τον Νικόλαο Λεοντάρη (σελ. 304-310).
Εν συνεχεία ο Φ.Ι.ΛΟ.Σ. διοργάνωσε την πρώτη (16-5-2004) προσκυνηματική εκδρομή στο Ύψωμα 731 και πέτυχε να φτάσουν επ’ αυτού με ειδικά οχήματα και οι πενήντα εκδρομείς - προσκυνητές, όπου επί του υψώματος 731 και ενώπιον των 50 εκδρομέων - προσκυνητών ο Ιωάννης Κασλάς διάβασε την πρώτη διαταγή μάχης του ήρωα πατέρα του Δημητρίου Κασλά από το μπλοκ που κρατούσε στη διάρκεια του Πολέμου («Ἐπί των κατεχομένων θέσεων θα αμυνθώμεν μέχρι εσχάτων. Ουδείς θα κινηθεί προς τα οπίσω. [...] τότε μόνον θα διέλθη ο εχθρός εκ της τοποθεσίας μας, όταν αποθάνωμεν άπαντες επί των θέσεών μας»). Η συγκίνηση ήταν τόσο μεγάλη πολλοί δάκρυσαν. Στις 5-10-2008 ο Φ.Ι.ΛΟ.Σ. διοργάνωσε και δεύτερη εκδρομή με την ίδια επιτυχία.
Στο Λεύκωμα-Αφιέρωμα του Αλέξανδρου Γ. Καπανιάρη (Έκδοση της Περιφέρειας Θεσσαλίας - Περιφ. Ενότητας Τρικάλων) με τίτλο «Ταγματάρχης Δημήτριος Γ. Κασλάς. Η στρατιωτική διαδρομή, το πρόσωπο, εποχή» (1η έκδοση 2009, 2η έκδοση 2015) συμμετείχε ο πρόεδρος του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Θεόδωρος Νημάς με τη μελέτη του «Ο ταγματάρχης Δημήτριος Κασλάς και η συμβολή του στους αγώνες του Έθνους» (σελ. 21-26), ενώ βοήθησε στον εμπλουτισμό του με άγνωστες φωτογραφίες Τρικαλινών πολεμιστών του 1940-41, είχε δε και την φιλολογική επιμέλεια του τόμου.
Το 202, με τη συμπλήρωση διακοσίων ετών από την έναρξη της Επαναστάσεως του 1821, ο Φ.Ι.ΛΟ.Σ. εξέδωσε το βιβλίο του Θεοδώρου Νημά «Η Συμμετοχή των Τρικαλινών στους Εθνικούς Αγώνες και οι Πεσόντες υπέρ Πατρίδος (1600-1944)», όπου περιλαμβάνονται και τα ονόματα όλων των Τρικαλινών που έπεσαν υπέρ Πατρίδος με πλήρη στοιχεία του καθενός (όνομα, καταγωγή, ημέρα και τόπος θανάτου).
Στις 16-3-2014, κατά την τελεσθείσα δοξολογία στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Νικολάου Τρικάλων, ο πρόεδρος του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Θεόδωρος Νημάς είχε εκφωνήσει τον πανηγυρικό της ημέρας με τίτλο «Η επική αντίσταση των Ελλήνων στο Ύψωμα 731 και τα διδάγματα από αυτήν», το κείμενο του οποίου παραθέτουμε:
«Σε κάθε χώρα, αλλά και σε κάθε περιοχή αυτής οι άνθρωποι συνηθίζεται να προβάλλουν και να τιμούν τα πολεμικά εκείνα γεγονότα, στα οποία οι πολίτες τους έδειξαν απαράμιλλο ηρωισμό, αυτοθυσία και μεγαλείο, όταν εκλήθησαν να υπερασπιστούν την ελευθερία, την ανεξαρτησία και την τιμή της πατρίδας τους. Απεναντίας αποφεύγουν να αναμοχλεύουν γεγονότα, τα οποία διχάζουν και μόνο ζημία προκαλούν. Γιατί, δυστυχώς, ως Έλληνες έχουμε αποδείξει ότι είμαστε ικανοί να μεγαλουργήσουμε και να προκαλέσουμε τον παγκόσμιο θαυμασμό, αλλά και ότι μπορούμε να οδηγηθούμε και στην αυτοκαταστροφή.
Στη μακραίωνη Ελληνική Ιστορία, από την αρχαιότητα έως σήμερα, υπάρχουν πολλά σημαντικά γεγονότα, που η Ιστορία τα ξεχώρισε και η Πολιτεία τα προβάλλει για παραδειγματισμό των μετέπειτα γενεών. Βέβαια αυτό πολλές φορές αργεί να γίνει αλλά στο τέλος έρχεται η αναγνώριση και αποδίδονται οι δέουσες τιμές.
Σ’ αυτά τα μεγάλα και αξιοθαύμαστα ιστορικά γεγονότα της Νεότερης Ιστορίας των Ελλήνων συγκαταλέγεται και η ηρωική αντίσταση και το πνεύμα θυσίας για την τιμή της Πατρίδας που επέδειξε ο Ελληνικός Στρατός, συνεπικουρούμενος από τον Ελληνικό λαό, κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940-41. Τότε οι Έλληνες όχι μόνο απέκρουσαν τον αριθμητικά και υλικά ασυγκρίτως υπέρτερο εισβολέα, αλλά τον υποχρέωσαν σε ταπεινωτική ήττα. Σ’ αυτό το Έπος ξεχωρίζουν δύο καθοριστικές πολυήμερες μάχες. Η Μάχη της Πίνδου και η Τιτανομαχία του Υψώματος 731. Και στις δύο πρωταγωνιστές ήταν οι Θεσσαλοί που πολέμησαν μέσα από τις μονάδες της Ι Μεραρχίας (Λαρίσης), δηλαδή το 4ο Σύνταγμα Λαρίσης, το 5ο Σύνταγμα Τρικάλων, το 2ο Σύνταγμα Βόλου, το 51ο Σύνταγμα Τρικάλων, το 52ο Σύνταγμα Λαρίσης και την Ταξιαρχία Ιππικού Λαρίσης.
Στην Μάχη της Πίνδου (28 Οκτωβρίου – 13 Νοεμβρίου 1940) η Ι Μεραρχία Θεσσαλίας ήταν εκείνη που αναχαίτισε στην αρχή και εν συνεχεία, με σκληρές μάχες, καταδίωξε τους Ιταλούς εισβολείς πέρα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα. Η απόκρουσή της ανέτρεψε τα σχέδια του Ιταλού δικτάτορα Μπ. Μουσολίνι για ταχεία προέλαση και κατάληψη της Ελλάδος. Επομένως αυτό που ονομάζουμε Έπος της Πίνδου είναι ουσιαστικά Έπος των Θεσσαλών.
Στην Τιτανομαχία του Υψώματος 731 (9-24 Μαρτίου 1941), την οποία για 5η συνεχή χρονιά τιμούμε σήμερα, οι Έλληνες απέκρουσαν την καλά προετοιμασμένη μεγάλη Εαρινή Ιταλική Επίθεση και ταπείνωσαν τον Μουσολίνι, που παρακολουθούσε από κοντά την πολυήμερη μάχη. Πρωταγωνιστές κατά τις πρώτες και κρισιμότερες ημέρες της πιο σκληρής και φονικής ίσως μάχης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ήταν και πάλι οι Θεσσαλοί οι οποίοι υπηρετούσαν στο 5ο και στο 51ο Σύνταγμα Τρικάλων. Γι’ αυτούς οι στρατιωτικοί ηγέτες της εποχής εκφράστηκαν με μεγάλο θαυμασμό.
Ας δούμε με πολλή συντομία τα προηγηθέντα και το ιστορικό αυτής της μάχης.
Τον Ιανουάριο του 1941, μέσα σε έναν βαρύ χειμώνα με πολλά χιόνια και βροχές, και μαχόμενος πάνω σε άγρια και κακοτράχαλα βουνά, ο Ελληνικός Στρατός είχε φτάσει στο μεγαλύτερο βάθος εντός του αλβανικού εδάφους, στα όρια, θα λέγαμε, της Βορείου Ηπείρου. Είχε καταλάβει το Αργυρόκαστρο, τους Αγίους Σαράντα και την Χειμάρρα στο δυτικό μέτωπο, την Κορυτσά και το Πόγραδετς στο βόρειο. Στο κεντρικό μέτωπο, όπου αγωνιζόταν η Ι Μεραρχία Θεσσαλίας, είχε καταλάβει την Πρεμετή και την Κλεισούρα με τα ομώνυμα στενά της, τα οποία διασχίζει ο Αώος ποταμός. Ως το τέλος Ιανουαρίου είχε ανέβει και καταλάβει την χιονισμένη και άγρια Τρεμπεσίνα, ενώ το 51ο Σύνταγμα Τρικάλων είχε κυριεύσει στις 24 Ιανουαρίου το στρατηγικής σημασίας ύψωμα 731, το οποίο βρίσκεται ΒΑ της Τρεμπεσίνας και ελέγχει τον δρόμο Γιάννενα - Πρεμετή - Κλεισούρα - Μπεράτι. Από το 5ο Σύνταγμα Τρικάλων και τις άλλες θεσσαλικές μονάδες είχαν καταληφθεί και τα γειτονικά υψώματα Μπρέγκου Ράπιτ και 717.
Εκεί βρίσκονταν ως τις 8 Μαρτίου 1941 ο Ελληνικός Στρατός, αφού οι δυσμενέστατες καιρικές συνθήκες και οι μεγάλες απώλειες δεν επέτρεπαν την συνέχιση των επιθετικών επιχειρήσεων. Το βράδυ της 8ης Μαρτίου το ΙΙ Τάγμα του 5ου Συντάγματος Τρικάλων αντικατέστησε επί του Υψώματος 731 το Ι Τάγμα του 51ου Συντάγματος, το οποίο το είχε καταλάβει. Στο ύψωμα αυτό επρόκειτο να διεξαχθεί η μεγαλύτερη μάχη του Ελληνοϊταλικού πολέμου, αφού εκεί συντρίφτηκαν οι πάνοπλες Μεραρχίες των Ιταλών και εκεί κρίθηκε ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος.
Απέναντι από την Ι Μεραρχία (Θεσσαλίας) ήταν παρατεταγμένες 4 ιταλικές μεραρχίες (η Κάλιαρι, η Πούλιε, η Πινερόλο και η Μπάρι) και 2 εφεδρικές (η Πουστερία και η Σιένα).
Στις 6.30 το πρωί της 9ης Μαρτίου άρχισε η ιταλική επίθεση. Προηγήθηκε ανηλεής βομβαρδισμός από 400 βαρέα πυροβόλα, από όλμους αλλά και από 190 αεροπλάνα. Το μανιακό σφυροκόπημα συγκεντρωνόταν στα υψώματα 731 και Μπρέγκου Ράπιτ, καθώς και στο Κιάφε-Λούζιτ, τα οποία υπεράσπιζε το 5ο Σύνταγμα Πεζικού. Το ύψωμα 731 σείστηκε ολόκληρο και ανασκάφτηκε. Κατά την έναρξη των εχθροπραξιών ήταν δεντροσκεπασμένο, στο τέλος όμως δεν έμεινε κανένα δέντρο και είχε τροποποιηθεί η γεωλογική μορφή του. Το ύψος του μειώθηκε κατά 6 μέτρα. Σήμερα στον αλβανικό στρατιωτικό χάρτη φέρεται με υψόμετρο 725 μ.! Σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου κατά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο δεν ρίχτηκαν τόσα πυρομαχικά όσα σ’ αυτό.
Στις 8 το πρωί άρχισε η κίνηση του Ιταλικού Πεζικού με παραπλανητική ενέργεια.
Στις 9 άρχισε η κανονική επίθεση κατά των υψωμάτων 731 και Μπρέγκου Ράπιτ από το Ιταλικό Πεζικό, το οποίο προχωρούσε με τη βεβαιότητα ότι στα υψώματα αυτά δεν θα υπήρχε πια κανένας ζωντανός. Όμως, με την βοήθεια του Ελληνικού Πυροβολικού, οι Έλληνες έκαναν το θαύμα. Οι επιζώντες μαχητές την κατάλληλη στιγμή βγήκαν από τα χαρακώματά τους και με εφ’ όπλου λόγχη και την κραυγή “ΑΕΡΑ” αντεπιτέθηκαν στους πολυαριθμότερους Ιταλούς, οι οποίοι αποκρούστηκαν και υποχώρησαν καταδιωκόμενοι. Το ίδιο σκηνικό επαναλήφθηκε 3 έως 5 φορές την ημέρα και τις επόμενες τέσσερις ημέρες, ώσπου αποδεκατισμένο το ΙΙ/5 Τάγμα αντικαταστάθηκε την χαραυγή της 14ης Μαρτίου από το 19ο ΣΠ (Σερρών), το οποίο με τον ίδιο ηρωισμό απέκρουσε όλες τις ιταλικές επιθέσεις ως τις 24 Μαρτίου. Προηγουμένως ο Μουσολίνι, που παρακολουθούσε τις μάχες από κοντινό παρατηρητήριο, έφυγε ταπεινωμένος και βρίζοντας τους στρατηγούς του.
Στο 731 επιβεβαιώθηκε ο στρατιωτικός κανόνας που λέει ότι εάν αποτύχει η πρώτη επίθεση, η μάχη είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Εάν υποχωρούσαν οι υπερασπιστές του 731, το μέτωπο θα διεσπάτο και οι Ιταλοί θα προχωρούσαν ανενόχλητοι πλέον ως τα Γιάννενα. Αλλά χάρη στον ηρωισμό και την αυτοθυσία των Θεσσαλών μαχητών οι Ιταλοί δεν πέρασαν. Οι Έλληνες ήταν οι νικητές. Δυστυχώς όμως, όταν στις αρχές Απριλίου επιτέθηκαν και οι Γερμανοί εναντίον της Ελλάδος και αφού είχαν εισέλθει ήδη στη Μακεδονία, ο νικητής Ελληνικός Στρατός του Αλβανικού μετώπου αναγκάστηκε να συμπτυχθεί για να μην αποκοπεί και αιχμαλωτιστεί. Το 5ο Σύνταγμα Τρικάλων, κατά το μεγαλύτερο μέρος του, μέσα στη γενική διάλυση που επακολούθησε, κατόρθωσε να φτάσει συντεταγμένο ως το Ανθοχώρι Μετσόβου, όπου στις 24 Απριλίου παρέδωσε τον οπλισμό του στους Γερμανούς, σύμφωνα με τους όρους της υπογραφείσας ανακωχής.
Κατά τις 4 πρώτες ημέρες της Εαρινής Ιταλικής Επιθέσεως, στα Υψώματα 731 και Μπρέκου Ράπιτ, όπου ήταν ταγμένο το 5ο Σύνταγμα Πεζικού, οι απώλειες ήταν: Αξιωματικοί νεκροί 6, τραυματίες 8. Οπλίτες· νεκροί 119, τραυματίες 425, εξαφανισθέντες 27. Το ύψ. 731 έγινε θρύλος και γράφτηκε στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη στην Αθήνα. Οι Ιταλοί χαρακτήρισαν την περιοχή του υψ. 731 ως «Ιερή Ζώνη» και τίμησαν τους μαχητές τους. Η εκεί μάχη χαρακτηρίστηκε ως Τιτανομαχία και θεωρείται ισάξια ή και ανώτερη της μάχης του Μαραθώνα.
Στην εν λόγω διάλεξη παρέστησαν τα παιδιά του υπερασπιστή του Υψώματος 731 ταγματάρχη Δημητρίου Κασλά, του διοικητή του 5ου Συντάγματος Τρικάλων κατά τον Πόλεμο 1940-41 Νικολάου Γεωργούλα και άγημα της ΣΜΥ με την Πολεμική Σημαία του 5ου Συντάγματος. Μετά το πέρας της ιστορικής διαλέξεως του κ. Ιωάννη Μυτιληναίου έγινε προσκλητήριο Νεκρών.
Στον 21ο τόμο (2001) του επιστημονικού περιοδικού ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. δημοσιεύθηκε το Πολεμικό Ημερολόγιο του ταγματάρχη Δημητρίου Κασλά (σελ. 175-262) εμπλουτισμένο με άγνωστες φωτογραφίες από το Μέτωπο και διαταγές μάχης, τις οποίες ο γιος του Ιωάννης Κασλάς παρέδωσε στον Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Δημοσιεύθηκαν επίσης το κείμενο της ομιλίας του αντιστρατήγου Ιωάννη Μυτιληναίου (σελ. 263-288), τα ονόματα των 109 τραυματιών αξιωματικών και οπλιτών και των 8 εξαφανισθέντων του 5ου Συντάγματος Τρικάλων κατά την Εαρινή Επίθεση των Ιταλών (σελ. 289-293), το κείμενο του Διοικητή της 1ης Μεραρχίας Λαρίσης στρατηγού Βάσου Βραχνού με τίτλο «Οι λησμονημένοι ήρωες του Υψ. 731» (σελ. 294-298), οι «Αναμνήσεις ενός πολεμιστή του Υψώματος 731 (Γεωργίου Τάκου) (σελ. 298-304), καθώς και το ιστορικό της «Διασώσεως της πολεμικής σημαίας του 5ου Συντάγματος Πεζικού κατά τη διάρκεια της Κατοχής 1941-1944) από τον Νικόλαο Λεοντάρη (σελ. 304-310).
Εν συνεχεία ο Φ.Ι.ΛΟ.Σ. διοργάνωσε την πρώτη (16-5-2004) προσκυνηματική εκδρομή στο Ύψωμα 731 και πέτυχε να φτάσουν επ’ αυτού με ειδικά οχήματα και οι πενήντα εκδρομείς - προσκυνητές, όπου επί του υψώματος 731 και ενώπιον των 50 εκδρομέων - προσκυνητών ο Ιωάννης Κασλάς διάβασε την πρώτη διαταγή μάχης του ήρωα πατέρα του Δημητρίου Κασλά από το μπλοκ που κρατούσε στη διάρκεια του Πολέμου («Ἐπί των κατεχομένων θέσεων θα αμυνθώμεν μέχρι εσχάτων. Ουδείς θα κινηθεί προς τα οπίσω. [...] τότε μόνον θα διέλθη ο εχθρός εκ της τοποθεσίας μας, όταν αποθάνωμεν άπαντες επί των θέσεών μας»). Η συγκίνηση ήταν τόσο μεγάλη πολλοί δάκρυσαν. Στις 5-10-2008 ο Φ.Ι.ΛΟ.Σ. διοργάνωσε και δεύτερη εκδρομή με την ίδια επιτυχία.
Στο Λεύκωμα-Αφιέρωμα του Αλέξανδρου Γ. Καπανιάρη (Έκδοση της Περιφέρειας Θεσσαλίας - Περιφ. Ενότητας Τρικάλων) με τίτλο «Ταγματάρχης Δημήτριος Γ. Κασλάς. Η στρατιωτική διαδρομή, το πρόσωπο, εποχή» (1η έκδοση 2009, 2η έκδοση 2015) συμμετείχε ο πρόεδρος του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Θεόδωρος Νημάς με τη μελέτη του «Ο ταγματάρχης Δημήτριος Κασλάς και η συμβολή του στους αγώνες του Έθνους» (σελ. 21-26), ενώ βοήθησε στον εμπλουτισμό του με άγνωστες φωτογραφίες Τρικαλινών πολεμιστών του 1940-41, είχε δε και την φιλολογική επιμέλεια του τόμου.
Το 202, με τη συμπλήρωση διακοσίων ετών από την έναρξη της Επαναστάσεως του 1821, ο Φ.Ι.ΛΟ.Σ. εξέδωσε το βιβλίο του Θεοδώρου Νημά «Η Συμμετοχή των Τρικαλινών στους Εθνικούς Αγώνες και οι Πεσόντες υπέρ Πατρίδος (1600-1944)», όπου περιλαμβάνονται και τα ονόματα όλων των Τρικαλινών που έπεσαν υπέρ Πατρίδος με πλήρη στοιχεία του καθενός (όνομα, καταγωγή, ημέρα και τόπος θανάτου).
Στις 16-3-2014, κατά την τελεσθείσα δοξολογία στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Νικολάου Τρικάλων, ο πρόεδρος του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Θεόδωρος Νημάς είχε εκφωνήσει τον πανηγυρικό της ημέρας με τίτλο «Η επική αντίσταση των Ελλήνων στο Ύψωμα 731 και τα διδάγματα από αυτήν», το κείμενο του οποίου παραθέτουμε:
«Σε κάθε χώρα, αλλά και σε κάθε περιοχή αυτής οι άνθρωποι συνηθίζεται να προβάλλουν και να τιμούν τα πολεμικά εκείνα γεγονότα, στα οποία οι πολίτες τους έδειξαν απαράμιλλο ηρωισμό, αυτοθυσία και μεγαλείο, όταν εκλήθησαν να υπερασπιστούν την ελευθερία, την ανεξαρτησία και την τιμή της πατρίδας τους. Απεναντίας αποφεύγουν να αναμοχλεύουν γεγονότα, τα οποία διχάζουν και μόνο ζημία προκαλούν. Γιατί, δυστυχώς, ως Έλληνες έχουμε αποδείξει ότι είμαστε ικανοί να μεγαλουργήσουμε και να προκαλέσουμε τον παγκόσμιο θαυμασμό, αλλά και ότι μπορούμε να οδηγηθούμε και στην αυτοκαταστροφή.
Στη μακραίωνη Ελληνική Ιστορία, από την αρχαιότητα έως σήμερα, υπάρχουν πολλά σημαντικά γεγονότα, που η Ιστορία τα ξεχώρισε και η Πολιτεία τα προβάλλει για παραδειγματισμό των μετέπειτα γενεών. Βέβαια αυτό πολλές φορές αργεί να γίνει αλλά στο τέλος έρχεται η αναγνώριση και αποδίδονται οι δέουσες τιμές.
Σ’ αυτά τα μεγάλα και αξιοθαύμαστα ιστορικά γεγονότα της Νεότερης Ιστορίας των Ελλήνων συγκαταλέγεται και η ηρωική αντίσταση και το πνεύμα θυσίας για την τιμή της Πατρίδας που επέδειξε ο Ελληνικός Στρατός, συνεπικουρούμενος από τον Ελληνικό λαό, κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940-41. Τότε οι Έλληνες όχι μόνο απέκρουσαν τον αριθμητικά και υλικά ασυγκρίτως υπέρτερο εισβολέα, αλλά τον υποχρέωσαν σε ταπεινωτική ήττα. Σ’ αυτό το Έπος ξεχωρίζουν δύο καθοριστικές πολυήμερες μάχες. Η Μάχη της Πίνδου και η Τιτανομαχία του Υψώματος 731. Και στις δύο πρωταγωνιστές ήταν οι Θεσσαλοί που πολέμησαν μέσα από τις μονάδες της Ι Μεραρχίας (Λαρίσης), δηλαδή το 4ο Σύνταγμα Λαρίσης, το 5ο Σύνταγμα Τρικάλων, το 2ο Σύνταγμα Βόλου, το 51ο Σύνταγμα Τρικάλων, το 52ο Σύνταγμα Λαρίσης και την Ταξιαρχία Ιππικού Λαρίσης.
Στην Μάχη της Πίνδου (28 Οκτωβρίου – 13 Νοεμβρίου 1940) η Ι Μεραρχία Θεσσαλίας ήταν εκείνη που αναχαίτισε στην αρχή και εν συνεχεία, με σκληρές μάχες, καταδίωξε τους Ιταλούς εισβολείς πέρα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα. Η απόκρουσή της ανέτρεψε τα σχέδια του Ιταλού δικτάτορα Μπ. Μουσολίνι για ταχεία προέλαση και κατάληψη της Ελλάδος. Επομένως αυτό που ονομάζουμε Έπος της Πίνδου είναι ουσιαστικά Έπος των Θεσσαλών.
Στην Τιτανομαχία του Υψώματος 731 (9-24 Μαρτίου 1941), την οποία για 5η συνεχή χρονιά τιμούμε σήμερα, οι Έλληνες απέκρουσαν την καλά προετοιμασμένη μεγάλη Εαρινή Ιταλική Επίθεση και ταπείνωσαν τον Μουσολίνι, που παρακολουθούσε από κοντά την πολυήμερη μάχη. Πρωταγωνιστές κατά τις πρώτες και κρισιμότερες ημέρες της πιο σκληρής και φονικής ίσως μάχης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ήταν και πάλι οι Θεσσαλοί οι οποίοι υπηρετούσαν στο 5ο και στο 51ο Σύνταγμα Τρικάλων. Γι’ αυτούς οι στρατιωτικοί ηγέτες της εποχής εκφράστηκαν με μεγάλο θαυμασμό.
Ας δούμε με πολλή συντομία τα προηγηθέντα και το ιστορικό αυτής της μάχης.
Τον Ιανουάριο του 1941, μέσα σε έναν βαρύ χειμώνα με πολλά χιόνια και βροχές, και μαχόμενος πάνω σε άγρια και κακοτράχαλα βουνά, ο Ελληνικός Στρατός είχε φτάσει στο μεγαλύτερο βάθος εντός του αλβανικού εδάφους, στα όρια, θα λέγαμε, της Βορείου Ηπείρου. Είχε καταλάβει το Αργυρόκαστρο, τους Αγίους Σαράντα και την Χειμάρρα στο δυτικό μέτωπο, την Κορυτσά και το Πόγραδετς στο βόρειο. Στο κεντρικό μέτωπο, όπου αγωνιζόταν η Ι Μεραρχία Θεσσαλίας, είχε καταλάβει την Πρεμετή και την Κλεισούρα με τα ομώνυμα στενά της, τα οποία διασχίζει ο Αώος ποταμός. Ως το τέλος Ιανουαρίου είχε ανέβει και καταλάβει την χιονισμένη και άγρια Τρεμπεσίνα, ενώ το 51ο Σύνταγμα Τρικάλων είχε κυριεύσει στις 24 Ιανουαρίου το στρατηγικής σημασίας ύψωμα 731, το οποίο βρίσκεται ΒΑ της Τρεμπεσίνας και ελέγχει τον δρόμο Γιάννενα - Πρεμετή - Κλεισούρα - Μπεράτι. Από το 5ο Σύνταγμα Τρικάλων και τις άλλες θεσσαλικές μονάδες είχαν καταληφθεί και τα γειτονικά υψώματα Μπρέγκου Ράπιτ και 717.
Εκεί βρίσκονταν ως τις 8 Μαρτίου 1941 ο Ελληνικός Στρατός, αφού οι δυσμενέστατες καιρικές συνθήκες και οι μεγάλες απώλειες δεν επέτρεπαν την συνέχιση των επιθετικών επιχειρήσεων. Το βράδυ της 8ης Μαρτίου το ΙΙ Τάγμα του 5ου Συντάγματος Τρικάλων αντικατέστησε επί του Υψώματος 731 το Ι Τάγμα του 51ου Συντάγματος, το οποίο το είχε καταλάβει. Στο ύψωμα αυτό επρόκειτο να διεξαχθεί η μεγαλύτερη μάχη του Ελληνοϊταλικού πολέμου, αφού εκεί συντρίφτηκαν οι πάνοπλες Μεραρχίες των Ιταλών και εκεί κρίθηκε ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος.
Απέναντι από την Ι Μεραρχία (Θεσσαλίας) ήταν παρατεταγμένες 4 ιταλικές μεραρχίες (η Κάλιαρι, η Πούλιε, η Πινερόλο και η Μπάρι) και 2 εφεδρικές (η Πουστερία και η Σιένα).
Στις 6.30 το πρωί της 9ης Μαρτίου άρχισε η ιταλική επίθεση. Προηγήθηκε ανηλεής βομβαρδισμός από 400 βαρέα πυροβόλα, από όλμους αλλά και από 190 αεροπλάνα. Το μανιακό σφυροκόπημα συγκεντρωνόταν στα υψώματα 731 και Μπρέγκου Ράπιτ, καθώς και στο Κιάφε-Λούζιτ, τα οποία υπεράσπιζε το 5ο Σύνταγμα Πεζικού. Το ύψωμα 731 σείστηκε ολόκληρο και ανασκάφτηκε. Κατά την έναρξη των εχθροπραξιών ήταν δεντροσκεπασμένο, στο τέλος όμως δεν έμεινε κανένα δέντρο και είχε τροποποιηθεί η γεωλογική μορφή του. Το ύψος του μειώθηκε κατά 6 μέτρα. Σήμερα στον αλβανικό στρατιωτικό χάρτη φέρεται με υψόμετρο 725 μ.! Σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου κατά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο δεν ρίχτηκαν τόσα πυρομαχικά όσα σ’ αυτό.
Στις 8 το πρωί άρχισε η κίνηση του Ιταλικού Πεζικού με παραπλανητική ενέργεια.
Στις 9 άρχισε η κανονική επίθεση κατά των υψωμάτων 731 και Μπρέγκου Ράπιτ από το Ιταλικό Πεζικό, το οποίο προχωρούσε με τη βεβαιότητα ότι στα υψώματα αυτά δεν θα υπήρχε πια κανένας ζωντανός. Όμως, με την βοήθεια του Ελληνικού Πυροβολικού, οι Έλληνες έκαναν το θαύμα. Οι επιζώντες μαχητές την κατάλληλη στιγμή βγήκαν από τα χαρακώματά τους και με εφ’ όπλου λόγχη και την κραυγή “ΑΕΡΑ” αντεπιτέθηκαν στους πολυαριθμότερους Ιταλούς, οι οποίοι αποκρούστηκαν και υποχώρησαν καταδιωκόμενοι. Το ίδιο σκηνικό επαναλήφθηκε 3 έως 5 φορές την ημέρα και τις επόμενες τέσσερις ημέρες, ώσπου αποδεκατισμένο το ΙΙ/5 Τάγμα αντικαταστάθηκε την χαραυγή της 14ης Μαρτίου από το 19ο ΣΠ (Σερρών), το οποίο με τον ίδιο ηρωισμό απέκρουσε όλες τις ιταλικές επιθέσεις ως τις 24 Μαρτίου. Προηγουμένως ο Μουσολίνι, που παρακολουθούσε τις μάχες από κοντινό παρατηρητήριο, έφυγε ταπεινωμένος και βρίζοντας τους στρατηγούς του.
Στο 731 επιβεβαιώθηκε ο στρατιωτικός κανόνας που λέει ότι εάν αποτύχει η πρώτη επίθεση, η μάχη είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Εάν υποχωρούσαν οι υπερασπιστές του 731, το μέτωπο θα διεσπάτο και οι Ιταλοί θα προχωρούσαν ανενόχλητοι πλέον ως τα Γιάννενα. Αλλά χάρη στον ηρωισμό και την αυτοθυσία των Θεσσαλών μαχητών οι Ιταλοί δεν πέρασαν. Οι Έλληνες ήταν οι νικητές. Δυστυχώς όμως, όταν στις αρχές Απριλίου επιτέθηκαν και οι Γερμανοί εναντίον της Ελλάδος και αφού είχαν εισέλθει ήδη στη Μακεδονία, ο νικητής Ελληνικός Στρατός του Αλβανικού μετώπου αναγκάστηκε να συμπτυχθεί για να μην αποκοπεί και αιχμαλωτιστεί. Το 5ο Σύνταγμα Τρικάλων, κατά το μεγαλύτερο μέρος του, μέσα στη γενική διάλυση που επακολούθησε, κατόρθωσε να φτάσει συντεταγμένο ως το Ανθοχώρι Μετσόβου, όπου στις 24 Απριλίου παρέδωσε τον οπλισμό του στους Γερμανούς, σύμφωνα με τους όρους της υπογραφείσας ανακωχής.
Κατά τις 4 πρώτες ημέρες της Εαρινής Ιταλικής Επιθέσεως, στα Υψώματα 731 και Μπρέκου Ράπιτ, όπου ήταν ταγμένο το 5ο Σύνταγμα Πεζικού, οι απώλειες ήταν: Αξιωματικοί νεκροί 6, τραυματίες 8. Οπλίτες· νεκροί 119, τραυματίες 425, εξαφανισθέντες 27. Το ύψ. 731 έγινε θρύλος και γράφτηκε στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη στην Αθήνα. Οι Ιταλοί χαρακτήρισαν την περιοχή του υψ. 731 ως «Ιερή Ζώνη» και τίμησαν τους μαχητές τους. Η εκεί μάχη χαρακτηρίστηκε ως Τιτανομαχία και θεωρείται ισάξια ή και ανώτερη της μάχης του Μαραθώνα.
ΕΙΚ. 1. Το θρυλικό ύψωμα 731 (φωτ/φία Θ. Νημά, 16-5-2004)
ΕΙΚ. 2. Αναμνηστική φωτογραφία των εκδρομέων - προσκυνητών
του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. επί του Υψώματος 731 (φωτ/φία Θ. Νημά, 16-5 2004).
ΕΙΚ. 3. Στενό Κλεισούρας. Ο τόπος όπου ήταν θαμμένοι οι Έλληνες μαχητές
πεσόντες υπέρ Πατρίδος κατά την Εαρινή Επίθεση των Ιταλών, Μάρτιος 1941
(φωτ/φία Θ. Νημά, 16-5-2004).
ΕΙΚ. 4. Το Κοιμητήριο των Ελλήνων πεσόντων υπέρ Πατρίδος,
το οποίο ανήγειρε ο μακαριστός αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος
στο στενό της Κλεισούρας (φωτ/φία Θ. Νημά, 5-10-2008)
ΕΙΚ. 5. Αναμνηστική φωτογραφία μπροστά στο Μνημείο του Υψώμ. 731.
Αριστερά ο Σταύρος Ν. Γεωργούλας με την σύζυγo και τον γιο του. Δεξιά
ο Ιωάννης Δ. Κασλάς με την φωτ/φία του πατέρα του Δημητρίου Κασλά,
ο Γεώργιος Δ. Κασλάς, ο Θεόδ. Νημάς, οι Αρκάδες Απόστ. Τζουβαλάς, ταξ/χος ε.α.
και Γεώργιος Τζουβαλάς, αντιστράτηγος ε.α.( 5-10-2008, Αρχείο Φ.Ι.ΛΟ.Σ.).
ΕΙΚ. 6. Αναμνηστική φωτογραφία των εκδρομέων - προσκυνητών
του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. επί του Υψώματος 731 (5-10- 2008, Αρχείο Φ.Ι.ΛΟ.Σ.).
ΕΙΚ. 7. Σοροί νεκρών Ιταλών επί του Υψώματος 731 (φωτ/φία από το Βιβλίο Θ. Νημά,
Η Συμμετοχή των Τρικαλινών στους Εθνικούς Αγώνες, σελ. 108).
ΕΙΚ. 8. Ο υπερασπιστής του Υψώματος 731 κατά την Εαρινή Επίθεση
των Ιταλών τχης Δημήτριος Κασλάς (κέντρο) με άλλους δύο αξιωματικούς
μπροστά στη σκηνή του στο Μέτωπο (φωτ/φία από το Βιβλίο Θ. Νημά,
Η Συμμετοχή των Τρικαλινών στους Εθνικούς Αγώνες, σελ. 108).
Επιστροφή
