Αρχαιολογικά Θέματα: Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΤΡΑΞ (σημερινή Πηνειάς)

Δείτε και άλλα θέματα στην ενότητα:
Αρχαιολογικά Θέματα: Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΤΡΑΞ (σημερινή Πηνειάς)

Άρθρο που δημοσίευσε ο καθηγητής Γεώργιος Η. Ζιάκας έκτακτος Επιμελητής τότε Αρχαιοτήτων Νομού Τρικάλων.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΤΡΙΚΑΛΑ" - Έκδοσις Δήμου Τρικκαίων - 1970


Σ.Σ:
1) Η επανεγγραφή του κειμένου έγινε με πιστή αντιγραφή από το δημοσιευθέν που ήταν γραμμένο στην απλή καθαρεύουσα με το πολυτονικό σύστημα, αφαιρουμένων των σημείων στίξης για το ευανάγνωστον.
2) Οι υπογραμμίσεις και τα έντονα - πλάγια γράμματα δικές μας.
3) Πηγή χαρτών και νομισμάτων το διαδίκτυο.

 Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΤΡΑΞ (σημερινή Πηνειάς)

Του Γεωργίου Η. Ζιάκα, καθηγητού, εκτάκτου Επιμελητού Αρχαιοτήτων Νομού Τρικάλων.

Τριάκοντα επτά (37) χιλιόμετρα ανατολικά των Τρικάλων και επί της Εθνικής οδού Τρικάλων—Λαρίσης ευρίσκεται το γραφικώτατον χωρίον, η Πηνειάς.

Είναι το τελευταίον χωρίον του Ν. Τρικάλων προς την Λάρισαν.

Εκ πρώτης όψεως τίποτε δεν υποδηλοί περί της υπάρξεως εκεί ενός απεράντου αρχαιολογικού χώρου μεγίστης καθ' ημάς, αρχαιολογικής και ιστορικής σημασίας, αφού το ως άνω χωρίον εκτίσθη νεώτατα, μόλις το 1902.


Πρόκειται περί της τοποθεσίας «Καστρί» επί της λοφοσειράς Δοβρούτσι, 2 χιλιόμετρα, περίπου, Νοτιο—ανατολικώς της σημερινής Πηνειάδος.

Εκεί, από της θέσεως «Καστρί» μέχρι της τοποθεσίας «Λεύκια» της αγροτικής περιφερείας Πηνειάδος εκτείνεται ο πλουσιώτατος, μέχρι τούδε, εις έκτασιν και μνημεία, αρχαιολογικός χώρος.


Ποία άραγε αρχαία Πολιτεία ήκμασε ποτέ εκεί και σήμερα;

Βουβοί μάρτυρες μιας παναρχαίας δόξης και ενός υπερόχου πολιτισμού τα πολυάριθμα αρχαιολογικά ευρήματά της, μας καλούν συγκινητικώς κάτω από θάμνους και χώματα να τα αποκαλύψωμε;


Άπασαι αι μέχρι τούδε αρχαιολογικαί έρευναι Ελλήνων και ξένων αρχαιολόγων, ως του Εφόρου Αρχαιοτήτων Θεσσαλίας κ. Δ. Θεοχάρη, του STAHLIN του Επιμελητού Αρχαιοτήτων Αγγ. Λιάγκουρα κ.λ. ως κατ' εμού προσωπικώς, όστις τετράκις επεσκέφθην τον ανωτέρω χώρον, καθώς και σχετικαι μαρτυρίαι ιστορικαί τόσον, όσον και μνημειακαί εις τούτο μόνον κατατείνουν, ότι εις τον χώρον τούτον ήκμασε κάποτε μία αρχαιτοτάτη και κραταιά πόλις, η πόλις του μυθικού "Ατραγος".


Ο Άτραξ, κατά την μυθολογίαν, ήτο Λαπίθης κατά το γένος υιός του Πηνειού και της Βουράς, έγινε δε ο θεμελιωτής της ομωνύμου αύτης Θεσσαλικής πόλεως γύρω εις τα απύθμενα χρόνια της 2ης χιλιετηρίδος Π.Χ. (1500 π.Χ. περίπου).

Ητο πατήρ της περιφήμου Ιπποδαμείας, συζύγου του Πειρίθου και της Καινίδος, η οποία, κατά την επιθυμίαν του Ποσειδώνος, έγινε ανήρ (πρώται απόπειραι αλλαγής φύλου).

Η ιστορία της πόλεως αυτής χάνεται είς τα αβυσσαλέα χρόνια του 1500 π.Χ. έως τον 5ον π.Χ. αιώνα.

Ουδεμία μαρτυρία ημπορέσαμε να ανεύρωμεν κατά το μεσολαβήσαν τούτο διάστημα.

Όλως ξαφνικά και εις μεγίστην ακμήν την ανευρίσκομεν τον 5ον π.Χ. αιώνα.

Τότε κατασκευάζει το μεγαλόπρεπο κάστρο, το οποίον με διαφόρους φάσεις κατά την Ρωμαϊκήν εποχήν, σώζεται μέχρι σήμερον εις ερείπια μεγαλειώδη!

Κόβει δικά της νομίσματα, αργυρά και χαλκά, αναγόμενα ιδίως εις δύο περιόδους, την των ετών 435-344 π.Χ. και την των 300-200 π.Χ.


Τα πρώτα φέρουσι έμπροσθεν κεφαλήν νύμφης, όπισθεν δε ίππον ελεύθερον βαδίζοντα και την επιγραφήν: ΑΤΡΑΓΙΟΝ, τα δεύτερα δε ως συνήθη μεν σύμβολα έχουν σικύαν και ζεύγος ιατρικών λαβίδων, επιγραφήν δε: ΑΤΡΑΓΙΟΝ ή ΑΤΡΑ.


Προσφάτως ήλθον εις φώς περί τα 470 αργυρά νομίσματα εκ της Άτραγος διαφόρων Ελληνικών πόλεων, ως δραχμαί Λαρίσης, δίδραχμα Βοιωτικά και δίδραχμα Σικνώνος, πράγμα που επιμαρτυρεί την μεγάλην εμπορικήν επικοινωνίαν της πόλεως ταύτης μετ' άλλων μεγάλων και ισχυρών Αρχαιο -Ελληνικών πόλεων.

Κατά τα Ρωμαϊκά χρόνια ήτο πανίσχυρος πολιτεία και το 198 π.Χ. αντέστη ηρωϊκώτατα κατά του Ρωμαίου στρατηγού Κοϊντου Φλαμινίνου και κατά του Βασιλέως Αντιόχου, κατά το 191 π.Χ.

Υπεδουλώθη εις τους Ρωμαίους τότε μόνον, όταν ολοκληρος η Ελλάς, υπό την αμείλικτον μοίραν των περιστάσεων, υπετάγη οριστικώς εις τους Ρωμαίους (146 π.Χ. ).

Κατά τους χρόνους της Ρωμαιοκρατορίας καθώς και κατά τους Βυζαντινούς χρόνους η, (ο) Άτραξ είχε μεγάλην φήμην αποκτήσει μεταξύ των άλλων και δια την εξαγωγήν και χρήσιν τών περιφήμων λευκοστίκτων μαρμάρων.

Ο Παύλος Σιλεντιάριος περιγράφοντας εις ένα έργον του την Αγίαν Σοφίαν τηc Κωνσταντινουπόλεως αναφέρει, ότι ο Ατράγιος λίθος, με πλουσίους χρωματισμούς και ποικίλες όμορφες αποχρώσεις, μεταφέρθηκε από την Άτραγα διά να γίνουν οι μεγαλόπρεπες κολώνες και άλλες επενδύσεις εις το ανεπανάληπτον εκείνο έργον του Ιουστινιανού.

Το υπέρθυρον, εξ άλλου, του Κουρσούμ Τζαμί Τρικάλων είναι στολισμένον με μάρμαρα εκ της Άτραγος.

 
Φαίνεται πως από εκεί θα εγίνετο πλούσια εξαγωγή μαρμάρων προς πολλούς Ελληνικούς τόπους, αποκτώντας ούτω νέαν δόξαν και φήμην η Άτραξ.

Οι Ρωμαίοι, μάλιστα, από της πόλεως ταύτης είχαν ονομάσει Ατραχηνούς και Ατραχίους όλους τους Θεσσαλούς.



Εκ των αρχαίων Θεών ετιμώντο και ελατρεύοντο κατ' εξοχήν εις την Άτραγα ο Ποσειδών, ο Ασκληπιός, η Γά Πανταρπία και ο Απόλλων Αγρεύς.

Εκ της πολυκυμάντου δράσεως και υπερόχου ακμής της πόλεως ταύτης σήμερον ευρίσκονται εις ερείπια εν μέσω θάμνων και χορταριών.

1) Οι ογκόλιθοι του ξακουσμένου κάστρου της μετά της κυρίας εισόδου

2) Δωρικοί κίονες παναρχαίου ναού, μετ' εφθαρμένης επιγραφής κάτωθεν του κάστρου, που νύχτα—μέρα κρυφομιλούν με τα ασίγαστα νερά του Πηνειού.

Τις οίδε τί;

Αφού οι μαιανδρώδεις δίνες του δεν εσεβάσθησαν την Ιερότητα τον χώρου και καθημερινώς γλύφουν τις ολομάρμαρες αυτές, κολώνες.

Καθ' ημάς, πρόκειται περί αρχαίου ιερού του Ποσειδώνος η του Απόλλωνος Άγρέως.

3) Πολυάριθμοι τάφοι μετά μαρμαρίνων σημάτων και επιγραφών

4) Βάσεις στηλών η αγαλμάτων

5) Όστρακα και αγγεία από τον 5ον π.Χ. αιώνα έως τα υστερορωμαϊκά χρόνια,

6) Ψηφιδωτά δάπεδα Θυσιαστηρίων,

7) μικροί τύμβοι

και 8) κοπάδια φιδιών, τα οποία, αφόβως, έδιωχνε ο γράφων απ' εμπρός  του εις τας κουραστικάς εν μέσω καύσωνος, εξερευνήσεις του εις τον Ιερόν εκείνον χώρον, τον κατάμεστον θάμνων, χορταριών και παναρχαίων καταλοίπων.


Από τας εξερευνήσεις μου αυτάς και από πληροφορίας διαφόρων καλλιεργητών κατοίκων Πηνειάδος, κατώρθωσα, μετά πολλών κόπων και ιδρώτος προσφέρων τον εαυτόν μου πολλάκις και ως φορτοεκφορτωτής μεγάλων επιτυμβίων στηλών, να μεταφέρω εις το Μουσείον Τρικάλων(1) τας κάτωθι μαμαρίνας ενεπιγράφους επιτυμβίας στήλας επ' αγαθώ αρχαιολογικής επιστήμης, πόλεως Τρικάλων και Ελληνικής Πατρίδος.



Επιτύμβιες μαρμάρινες στήλες

με επιγραφήν:

1)   ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΑ
2)   ΣΙΜΥΛΙΣ
3)   ΘΟΥΡΥΠΟΣ
4)   ΘΕΑΝΟΥ ΦΙΛΙΠΠΕΙΑ
5)   ΦΙΛΟΔΑΜΟΣ
Στ)  ΤΑΝΟΥΟΥΣ
7)   ΘΑΥΜΑΣΤΑ
8)   ΕΡΜΙΟΝΑ ΕΡΜΟΥΝΕΡΑ ΕΙΡΟΥΙΣΣΙΑ
9)   ΣΙΚΕΛΑ
10)  ΕΠΙΜΕΙΔΕΙΣ
11)  ΔΙΟΜΟΛΟΙΟ
12)  ΑΠΛΩΝΙ ΕΤΔΟΜΑΙΩ
13)  ΛΕΑ
14)  ΣΟΥΣΑ
15)  ΑΣΤΑΡΕΤΑ
16)  ΠΙΕΡΑΦΡΥΝΕΙΑ

17)  Αναθηματική» στήλη με επιγραφήν ΑΡΧΟΝΤΕΣ ΟΣ (Α) ΟΙ ΣΤΑΣΙΔΑΜΟΣ ΑΓΑΣΙΠΠΟΣΒΑΤΤΑΣ ΕΣΣΤΑΣΑΕΜ.
18)  Αναθηματική» στήλη με επιγραφήν ΑΠΟΛΛΩΝΙ ΑΓΡΕΙ


Εκ της στήλης αυτής ο γράφων συμπεραίνει και, ανακοινώνει το πρώτον, ότι εις την αρχαίαν Άτραγα ελατρεύετο και ο Απόλλων Αγρεύς.

Η περιοχή αύτη μέχρι και σήμερον εξακολονθεί να είναι αποκλειστικώς αγροτική.

Συνεπώς πολύ εύστοχα οι Ατράγιοι ελάτρευσαν και τον Απόλλωνα Αγρέα, ω πιστοποιήθηκε από την εν λόγω Αναθηματικήν στήλην.

Άπασαι αι ανωτέρω στήλαι χρονολογούνται απο τον 3ον π.χ. αιώνα έως τον 1ον μ.χ. αιώνα.



Εκτός τών ως άνω επιτυμβίων στηλών, εκ της Άτραγος, εις το Μουσείον Τρικάλων (1) υπάρχουν και έτερα μικροαντικείμενα, ως νομίσματα, πήλινα αντικείμενα, όστρακα κ.λ. μεταφερθέντα κατά καιρούς υπό του γράφοντος.

Πέραν πάσης αμφιβολίας η αρχαία Άτραξ, η ξακουσμένη εκείνη πολιτεία της Θεσσαλίας κείται γύρω από την θέσιν «Καστρί» της Πηνειάδος.


Ένας τόσον μεγάλος αρχαιολογικός χώρος, πλησίον εις μεγάλον ποταμόν, τον Πηνειόν και με τόσα — άνευ συστηματικής ανασκαφής—αρχαιολογικά ευρήματα ελθόντα εις φώς, μόνον με την αρχαίαν "Ατραγα ταυτίζονται ασφαλέστατα.

Ο Στράβων περί της πόλεως αυτής κάμνει λόγον εις τρία σημεία:

1) STRABONIS GEOGRAPHICA βιβλίον Θ' Κον 438...«αυτός δ' ο Πηνειός άρχεται μεν εκ Πίνδου, εν αριστερά  δ' αφείς Τρίκκην τε (σημ. Τρίκαλα) και Πελινναίον (σημ. Πετρόπορος και Φαρκαδόνα φέρεται περά τε Άτρακα και Λάρισαν».


Ο ίδιος εις το αυτό βιβλίον Κον 440 γράφει: " η μεν Άργισσα, η νυν Άργουρα (κοντά εις αυτήν ενετοπίστη πανάρχαιος πολιτισμός υπό της Γερμανικής αποστολής υπό τον MOLOIJIS επί τι Πηνειώ κείται, υπέρκειται δ' αυτής ΑΤΡΑΞ εν τετταράκοντα σταδίοις, τω ποταμώ πλησιάζουσα και αύτη"


Μνείαν ωσαύτως ο Στράβων περί της "Ατραγος κάμνει και εις το Κον 441 του Θ' βιβλίου τών Γεωγραφικών του.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ:
Η Άτραξ υπάρχει εκεί  θαμμένη και περιμένει.


Περιμένει την χορήγησιν πιστώσεων εκ μέρους του Ελληνικού Κράτους διά να αρχίση η αρχαιολογική σκαπάνη να φέρη εις την επιφάνειαν ένα πανάρχαιον, υπέροχον και θαυμαστόν πολιτισμόν, που θα γίνη ο στόχος και το προσκύνημα χιλιάδων τουριστών επ' αγαθώ κοινότητος Πηνειάδος, πόλεως Τρικάλων και Ελληνικής Πατρίδος γενικώτερον.


 Τούτο θα πρέπει να γίνη το ταχύτερον δυνατόν, πριν είναι αργά, καθ' όσον με τας συγχρόνους καλλιεργείας υπό μηχανικών μέσων, που κατ' έτος λαμβάνουν χώραν εκεί επιφέρονται οσημέραι μέγισται και ανεπανόρθωτοι καταστροφαί.


 
 
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

Τον πολύδραστον Δήμαρχον Τρικκαίων κ. ΙΩΑΝΝΗΝ ΜΑΤΗΝ που παντοιοτρόπως εβοήθησε και βοηθεί την
συγκέντρωσιν των αρχαίων, τον Διοικητήν της Υποδ)σεως Χωρ)κής Τρικάλων, Ταγματάρχην Γεώργιον Καρκομυτάκην, τον Αντώνιον Πρεκατέν, καθηγητήν Γεν. Γραμματέα Φιλαρχαίου Εταιρείας Τρίκκης, τον Κρίσπον Ζιώζιαν, μέλος της Φιλαρχαίου Εταιρείας Τρίκκης τον Γραμματέα της Κοινότητας Πηνειάδος, τον Καλαμάραν Xρίστον, φύλακα Μουσείου Τρικάλων, τον Πολίση Χρίστον, Δημοδ)λον, τον Σταθμάρχην Ζάρκου, τους κατοίκους Πηνειάδος, που καθ' οιονδήποτε τρόπον με εβοήθησαν εις το τραχύτατον έργον μου εις την περιοχήν αυτήν, ευχαριστώ και από της θέσεως αυτής θερμότατα.

Γεώργιος Η. Ζιάκας

(1)
Αναφέρεται ο κ. Ζιάκας στην Αρχαιολογική συλλογή Τρικάλων που στεγαζόταν σε κτίριο δίπλα από τον χώρο του Ασκληπιείου απέναντι από την Αγία Φανερωμένη



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΘΕΣΣΑΛΙΑ, ΑΤΡΑΞ, Περίπου 4ος αιώνας π.Χ. Ζ 16mm (4,75 gm). Iππέας που οδηγεί δεξιά / ΑΤΡΑ-ΓΙΟΝ, ταύρος που τρέχει δεξιά. SNG Κοπεγχάγη - BMC Thessaly - Lindgren ΙΙ -. VF, σκούρο πράσινο μέταλλο. Προφανώς αδημοσίευτο, πολύ σπάνια πόλη.


ΘΕΣΣΑΛΙΑ, ΑΤΡΑΞ, Περίπου 400-344 π.Χ. Ζ 14mm (2,47 γ, 6h). Δαφνοστεφανωμένο κεφάλι του Θεού Απόλλωνα,που βλέπει δεξιά / Άλογο που βόσκει βλέποντας δεξιά. Rogers 167 SNG Κοπεγχάγη -. VF, πράσινο-μαύρο μέταλλο.





40 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ...(Αύγουστος 2008)


ΆΤΡΑΞ, Άτραξ, Atrax, ΑΤΡΑΞ, Ατραξ, atrax...

Στα χνάρια της Άτραγος. Πολιτιστική εγκατάλειψη...

Σάββατο, 16 Αυγούστου 2008, ώρα 05:30 μμ ημέρα λήψης των φωτογραφιών (DCR-SR90E) για λογαριασμό του ιστότοπου : piniada.blogspot.gr








Αρχαίοι κίονες ατάκτως ερριμμένοι στις όχθες του Πηνειού...

Πρόκειται για τμήματα δωρικού ναού που ήταν αφιερωμένος στον Απόλλωνα και στις Νύμφες...

Τα αρχαία είναι εκτεθειμένα στο έλεος όχι μόνο των κλιματικών αλλαγών αλλά και των πάσης φύσεως αρχαιοκαπήλων...

 


Επιμέλεια: Νίκος Μουτσίκας

 

 

Επιστροφή